خانه > تاریخ و باستان شناسی > نگاهی به سکونت انسان در تالش

نگاهی به سکونت انسان در تالش

سکونت در تالشمیراحمد پور اسدالله

تاریخ نقش بنیادینی درشکل دهی تفکربشرداردو ومارا بامفاهیمی چون عمل انسانی، تغییر، تأثیرشرایط مادی درامورانسانی وواقعه تاریخی درارتباط است. تاریخ همچنین با میسر نمودن درک نیروها، انتخاب هاو شرایطی که مارابه امروزمتصل می کند، موجب شناخت بهترماازجایگاه وموقعیت خویش می شود.

تقریباتمام بررسی های زمین شناسی نشان می دهد که جلگه محدوده امروزی گیلان تا ارتفاع حدود۱۰۰تا۱۵۰متری ازسطح دریاهای آزاد به همراه دیگرنقاط سواحل جنوبی دریای کاسپین درآغازکواترنریعنی دردومیلیون سال قبل زیرآب بوده است.ازحدود۸۰۰۰سال پیش که دوره نیوکاسپین نامیده شده کاسپین به آخرین پسروی خوددست زده ودرنتیجه به تدریج سبب بیرون آمدن جلگه امروزی گیلان ازآب شده است وزمینه های بالقوه زیست جانوری وگیاهی خشکی زی رادرسواحل جنوبی ازجمله گیلان امروزی پدیدآورده است.

مریان، آق اولر( نواَدی ) که دربالاترین قسمت آبریز رودخانه کرگانرود واقع شده ووسکه از جمله ی مهمترین محوطه های باستانی تالش هستندکه دردوره آهن محل استقرارانسان بوده، محوطه باستانی  ودارای آن ویژگی های جغرافیایی است که استقرارهای دوره آهن گیلان بدان نیازداشتند.همین وضعیت تا اندازه ای درمحوطه باستانی وسکه که درقسمت نسبتابالای آبریزرودخانه شفارودواقع شده،وجود دارد.

درحوزه تمدنی مریان-آق اولرکه دارای محدوده هموارونسبتاوسیعی ست که به طورموضعی دربالای نوارجنگل های انبوه هیرکانی این ناحیه به وجودآمده، شرایط جغرافیایی-محیطی خاصی پدیدارمی شودکه جامعه شبان ودامپروردوره آهن می توانست درفصول گرم سال، محیط مناسبی درآن برای زندگی خودودام هایش بیابد. دوحوزه تمدنی دیگریعنی دوخالَ کوه-تلارک ووسکه ومیانرود. این تمدن ها مزیت هایی داشتندکه باتوجه به نوع معیشت ساکنان،دوره زمانی وبسترمحیطی،مناسب ترازاین نواحی برای پیدایش وگسترش استقراهای این دوره درکوههای تالش وجودنداشت. ازجمله مزیت های تمدن آق اولرعبارتند:وضعیت بسته این حوزه باحصارکوهستانی که دقیقا مانند یک قلعه طبیعی به دوردشت شکل گرفته ودرسه محوربه خارج راه می یابد.ازشمال غربی ازطریق دره ای که ازغرب روستای داش دیبی به طرف اردبیل امروزی می رود.ازجنوب شرقی ازطریق دره ای که ازجنوب روستای سله یوردی به طرف خلخال راه می برد ودروازه جنوب شرقی که ازطریق روستای مریان به جنگلهای تالش راه می گشود.وجوددشت نسبتاهمواردرحاشیه جنگل،موقعیت حاشیه جنگلی بودن،وجودرودخانه وچشمه وآب وهوای مناسب درفصول گرم سال موقعیت مناسبی برای سکونت برای انسان درمحوطه های مذبورفراهم ساخته است.

دمورگان سایت های باستانی تالش در آق اولر را برای نخستین بارشناسایی ودرموردآنهاگزارش اجمالی ارایه کرد. اماپی جویی های باستان شناسی ناحیه وسکه و مریان دراواخرسال۱۳۷۰به طورتصادفی شکل گرفت.دراین سال عملیات راه سازی درمسیرجاده پونل به خلخال درحاشیه رودخانه شفارودماشین آلات راه سازی به چندگورتاریخی برخوردمی کنند.این اتفاق درمنطقه ییلاقی وسکه روی داد.دکترعظیمی نویسنده کتاب تاریخ گیلان به عنوان سرپرست هیأت باستان شناسی به منطقه آمدندوآثاری ازدوره اشکانی برخوردکردند.محمدرضاخلعتبری درسال۱۳۷۲دوباره دروسکه ودرسال۱۳۷۳ مریان راموردکاوش قراردادودرسال۱۳۷۷اسب سرا درشمال آق اولرراحفاری کرد.

ازدهه ۷۰باسرپرستی محمدرضاخلعتبری عرصه جدیدی برای فعالیت باستان شناسی درحوزه تمدن تالش گشوده شدویافته های جدیدنشان داد پرتوی برتاریکی تاریخ سراسراسطوره ای این ناحیه تابیده شود.

شناخت تمدن تالش علاوه برآگاهی برشرایط محیطی وجغرافیایی این ناحیه بدون شناخت تاریخ غرب وشمال غرب ایران میسرنیست.درچهارسده نخست هزاره اول پیش ازمیلاددرغرب وشمال غرب ایران یک ساختاردوقطبی سیاسی-نظامی یعنی امپراتوری آشور-وارارتوپدیدآمده بودکه برسرتصاحب محورغربی وشمال غربی ایران بویژه آذربایجان تاهمدان که فاقدیک قدرت سازمان یافته سیاسی-نظامی بود،بایکدیگررقابت می کردند.درآن پهنه ، اتحادبایکی درهنگام شکست مستلزم پرداخت هزینه ای گزاف بود.هزینه نه فقط غارت وبرده گیری بلکه به کشتاربی رحمانه تمام قبیله وطایفه منجرمی شد. درآن شرایط بحرانی ومرگ آورو ویرانگر، دردامنه شمالی البرز درمحدوده گیلان امروزی شرایط مناسبی یافت می شد که امن ترین مکان درتمام شمال غربی فلات ایران تلقی شود.

درچنین شرایطی حوزه تمدنی تالش پذیرای ساکنان معدودی ازاقوام ساکن درمحدوده امروزی اردبیل وحتی دورتراست. کشفیات محوطه باستانی تندوین درآق اولرکه خلعتبری آن رابه حدود۱۲۵۰تا۱۲۰۰قبل ازمیلاد نسبت داده است حاکی ازشرایط صلح وآرامشی است که تقریباپیش ازآغازهزاره نخست دراین منطقه حکم فرمابوده است زیرابیشترازوسایل رزم،وسایل آرایشی وتزیینی ازسنگهای رنگی،شیشه،عقیق ساخته شده،پیداکرده اند.

بررسی ها ی مردم شناسی درحوزه تمدنی تالش توسط فروزانفر، یکی ازکاوشگران آق اولرنشان می دهد بیشتراقوام ساکن دراین حوزه ازبومیان ایرانی وآریایی مهاجری تشکیل یافته که تحت فشارحملات ناشی ازآشوریان به این ناحیه امن ودورازفضای بحرانی مهاجرت کردند.باتوجه به یافته هابومیان اصلی تالش،قومی کهن هستندکه بنیان آن ازابتدای عصرآهن گذاشته شده است.ویژگی بومیان اصلی تالش داشتن سرهای گرد است.دراین رابطه کشف یک گوردونفره توسط فروزانفرکه درآن دوجنگجوازدونژادمختلف سرگرد بومی وسرنیمه دراز مهاجردرکنارهم دفن شده بودند.این نشان می دهدکه سه هزارسال پیش این دوگونه نژادپس ازتداخل فرهنگی وهمزیستی درمنطقه تالش درکنارهم برای مقابله بادشمن واحدجنگیده اند.

آثاری توسط خلعتبری درگورستان وسکه -میانرودبه دست آمده ازجمله تیغه قیچی،یک جفت گوشواره ازجنس طلاباتکنیک پیشرفته وکلنگ که احتمالاازجانب امپراتوران اورارتوبه رؤسای ایلات بابت اتحادسیاسی درمقابل آشوریان به آنهااهداشده است.

منابع :

تاریخ گیلان-دکترناصرعظیمی

تاریخ تالش – دکترعلی عبدلی

تاریخ گیلان-زنده یادافشین پرتو

کاوش های باستان شناسی تول – محمدرضا خلعتبری

کاوش های باستان شناسی وسکه و میانرود، محمدرضا خلعتبری

Print Friendly, PDF & Email

درباره ی مدیر

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

کد امنیتی را وارد کنید *