خانه > مردم شناسی > نوروزنامه خوانی و تکم در تالش

نوروزنامه خوانی و تکم در تالش

تکم چیماه پایانی سال در تالش « نَوروزَما navruza-ma» خوانده می شود .نوروزنامه خوانی از جمله آیین های این ماه است. این آیین دگرگونی ، تحول و رسیدن به احسن الحال را نوید می دهد .

در اجرای این آیین باستانی، نوروزنامه خوانان محلی با گشت و گذار در محله ها ، با خواندن اشعاری در وصف بهار و جشن نوروز ، فرا رسیدن نوروز باستانی را به مردم خبر می دهند و آنها را برای میزبانی بهار آماده می سازند.  نوروزی خوانان به در هر خانه ای که می روند پس از خواندن نوروزنامه ، با هدایایی از قبیل شیرینی ، پول ، برنج و تخم مرغ از سوی صاحب خانه پذیرایی می شوند.

 نوروز خوانان تالش در قالب گروه و دسته های دو یا سه نفره به درخانه ها می روند و با سردادن نوای بهار آمد ، خوش آمد ،  مژده رسیدن بهار و بیداری دوباره طبیعت را سر می دهند.   اینها چاوشان بهاری هستند که تالشان با آغوشی باز از آنها استقبال می کنند . این رسم به خصوص در روستاهای تالش از اعتبار و رواج بیشتری برخوردار است.

نوروز در میان قوم تالش از جایگاه ویژه ای برخوردار است و تالشان به نوروز باستانی به دیده نوخواهی و تحول می نگرند چرا که معتقدند با نوروز دیدگاه جدیدی به زندگی گشوده می شود. طبیعت تالش نیز همراه با نوروز نورستگی را تجربه کرده و طراوت و شادابی و سرزندگی دوباره ای به خود می گیرد.

پیوند آداب و رسوم و طبیعت در تالش دیرپاست. وقتی که دخترکان تالشی دامن دامن بنفشه های وحشی و خوش عطر کوهستان را می چینند و در طاقچه های خانه خود در لیوانی به نمایش می گذارند ، آنوقت سر و کله نوروز خوانان تالشی پیدا می شود تا فرارسیدن نوروز باستانی را با نغمه ای دیگر سر دهند و حال و هوای بهاری را به شبهای مه زده و سرد و نمناک آخر زمستان تالش ببخشد.

نگاه دختران دم بخت از تالار خانه به نوروزخوانان نگاهی است که نغمه سالی پر از امید و آرزو را دارد و نغمه نوروز خوانان شاید نغمه آشنای جوان دم بختی است که در هیبت نوروزخوان و آواز نوروزخوانی بهار را مژده می دهد و زندگی نو و طبیعتی نورسته و یا بر آوردن آرزویی در دل را نوید می دهد. آوازهای نوروزخوانی در تالش از یک غنای قابل توجه برخوردار است که متاثر از فرهنگ و آداب و رسوم غنی تالشان است.موسیقی شور انگیز که شنونده را به عمق هستی و آفرینش و خودآگاهی رهنمون می سازد ، ریشه در بینش و آگاهی والای تالشان دارد. موسیقی و آوازی که ضمیر انسان را به عکس العمل وا می دارد و به کرنش خالق یکتا می خواند.

تکم  یا همان چلنگیله باستانی :

 یکی دیگر از آیین های پیشواز از ایام نوروز در تالش که بیشتر در نقاط شمالی آن جریان دارد ، رسم تکم گردانی است.

تکم،واژه ای ترکی ست یعنی بز من و کلمه تکم در زبان ترکی به بز نر بالغ گفته می شود و حرف « م » ضمیر متصل آخر آن است که در مجموع به معنی«بز نر من» می باشد. این واژه جایگزین واژه اصیل و کهن ( چالنگیله čălǝngile ) شده است.

 آیین تکم گردانی در تالش به عنوان نمادی از فرارسیدن فصل بهار است.

نوروزیدر تالش تکم گردانی به عنوان یکی از این جشن های و نمایش های اصیل نوروز با قدمت دیرینه رایج است.  تکم عروسکی چوبی به شکل بز است که تکم گردان آن را به دست می گیرد و همراه با آن به خواندن اشعار نوروزی ، دعا و آرزوی داشتن سال جدید و پربار می کند. تکم چی اشعار مخصوص تکم را با آهنگی خاص و به زبان تالشی ، ترکی و محلی می خواند و اشعار تکم در چند آهنگ که خاص مراسم تکم گردانی است ، خوانده می شود.
تکم که روی یک صفحه چهار گوش یا گرد که در سوراخی  در وسط آن وجود دارد ، قرار می گیرد و چوب پایه آن از سوراخ وسط صفحه می گذرد و روی آن را با پارچه هایی به رنگ قرمز می پوشانند. تکم به خودی خود ممکن است فاقد ارزش باشد اما افرادی که به آنها تکم خوان و یا تکم گردان می گویند با خواندن اشعار مناسب با عید و زندگی روزمره مردم به آن هویت خاصی می دهند. تکم چی چوب را به دست می گیرد و تکم را روی صفحه چوبی به حرکت در می آورد و مناسب با حرکات آن اشعاری را به آواز می خواند.  سر و صدای زنگوله ها و حرکت تکم به صفحه چوبی نوعی ریتم و آهنگ برای آواز تکم چی به وجود می آورد.

بدین ترتیب نوروز خوانی در تالش و فرهنگ تالشان تنها مژده جشنی چند روزه و صوری نیست بلکه پیامی است که هر ساله با مضامین خاص خود تعالی شخصیتی و اجتماعی را خواستار شده و نورستگی طبیعت را با نوخواهی انسان پیوند می زند تا در سایه توجه به عمق هستی و آفرینش و مرام و منش نیک تحولی اساسی در منش شخصی و زندگی اجتماعی ایجاد شود و رذائل و زشتی ها وانهاده شده و تعالی به سوی نیکی هاو روشنی رقم بخورد.

 

Print Friendly, PDF & Email

درباره ی مدیر

۴ دیدگاه

  1. با سلام امیدوارم که متن مرا نیز مورد بررسی قرار دهید که در بیشتر سایتها با حذف نام من به اشتراک گذاشته شده نوروزه خونی (نورو ز خوانی)
    نوروز خوانی در زمانهای قدیم یکی از ایین های بسیار زیبا وخوش آیندی بود که در اخرین ماه زمستان وبا رویش بنفشه های کنا رجویبار ها وچشمه ها تا قبل از شب چهارشنبه سوری توسط نوروزخوانهادرشب ها بعد از این که مردم شام خورده ومیخواستن بخوابند در سرزمین تالش و ماسال اجرا میشد شاید این زمان هم نوروز خوانی در شهرها ی کوچک ویا روستاها اجرا شود ولی به سبک وسیاق سابق نیست.
    نوروز خوانها که معمولا سه نفر بودند وهم آوایی میکردند و هرشب بخصوص بچه ها مشتاقانه منتظرشان در رختخواب بیدار می ماندند تا بیایند. چون نوروز خوانها باآمدنشان در دم در برایشان نوید امدن عید نوروز را می دادند.
    نوروز خوانها سرودهای با ریتم وآهنگ خاصی می خواندند که بسیار به گوش خوش آیند بود که یکی این بود … بدو بهاران آمده گل در گلستان امده مژده دهید ای دوستان.. عید نوروزان آمده
    یا بعد از خواندن نوروزی می خواندند خدا عمرت بده ای خانه صاحب … عروسی عزیزانت ببینی و بعداز خواندن یک شاخه کوچک شمشاد به جفت در میزدند که نشانه سر سبزی بهار وفصل رویش بود و در ضمن نوروز خوانها برای رفتن به محله های مختلف یک فانوس برای روشنایی راه وهر کدام یک چوب دستی وبرای اینکه شناخته نشوند سروروی خودرا خوب می پوشاندند و بعداز خواندن صاحب خانه برای خوش نوایی وامدن بهار وسال نو به انها برنج ویا پول میداد ولی اغلب برنج می دادند
    نویسنده متن زلیخا صبا

  2. سلام من دنبال مقاله ای هستم که استاد مهرزاد جهانی در مورد وجه تسمیه ماسال در مجله تیجره نوشته بودند و الان هرچه که میگردم پیدا نمیکنم اگه امکان داره تقاضا داره که این مقاله رو داشته باشم
    ایمل من hadi.3773@yahoo.com
    و شماره تماس من ۰۹۱۱۸۸۴۲۲۴۷

  3. وحيد احمدعلى پور

    ممنون از گذاشتن مطالب زیبایتان
    خدو شمه بدارو

  4. درود

    پیشاپیش فرا رسیدن سال نو خورشیدی را به جامعه ادبی و فرهنگی تالش شاد باش گفته و سالی پُر از سلامتی ، خوشی و سربلندی را برای یکایک هم تبارانم آرزو دارم.

    مطالب بسیار زیبا و خواندنی ای بود.طراوت و شادابی خاصی به همراه داشت!

    سغ ببن و خشه دیل.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

کد امنیتی را وارد کنید *