قلعه لیسار/۲

 قلعه لیسارمنصور بنیایی
قلعه لیسار یکی از آثار تاریخی استان گیلان است که در روستای قلعه دوش و در ارتفاع ۸۰ متری از زمین و روی تپه ای در نزدیکی شهرستان تالش و مرکز دهستان لیسار واقع شده. است
        روستای قلعه دوش به سبب داشتن این پدیده فرهنگی- تاریخی ثبت شده در فهرست آثار تاریخی ، در بین روستاهای ناحیه از جایگاه ممتازی برخوردار است حتی برخی معتقدند که علت نام گذاری این روستا به دلیل موقعیت جغرافیایی آن نسبت به قلعه می باشد زیرا دارای چشم اندازی است که قلعه در بالا و در قسمت سر واقع شده است

و خود روستا در سطح پایین تر و بر روی دوش های قلعه قرار گرفته است و روستایی نیز پایین تر از روستای قلعه دوش قرار دارد که آن هم به دلیل اینکه قلعه لیسار در سطح بسیار بالاتری از روستا قرار دارد و برای مشاهده آن باید به سمت بالا نگاه کرد و به روستای «قلعه بین» یا «قلعه بن»  شهرت یافته است قدمت و سابقه استقرار انسان در روستای قلعه دوش را نمی توان دقیقا مشخص کرد،

 

اما به گفته اهالی این روستا، حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ سال است که سکونت در آن گسترش دارد و از صنایع دستی مردمان منطقه می توان به شال بافی و جوراب بافی اشاره نمود و اغلب مردمان روستا کشاورز بوده و به برنج کاری مشغول هستند. این قلعه با توجه به چشم انداز زیبای آن جلوه خاصی به منطقه و روستای قلعه دوش بخشیده است و این اثر همچون نگینی بر انگشتری روستای مزبور قرار گرفته است.
فاصله قلعه تا جاده آسفالته اصلی رشت – آستارا ۵۰۰ متر می باشد و خود قلعه نیز در ارتفاع ۲۰۰ متری از سطح دریای کاسپین واقع است.
صلصال با املای «ص» در لغت به معنای گل خشکیده ورز داده شده و آماده جهت کوزه گری و سفالگری است که با توجه به طبیعت این منطقه و خاکهای رسی قرمز و زرد رنگ حاصل از فرسایش دامنه های کوهستانی تالش را دارد و برخی دیگر معتقدند که نام اصلی این قلعه با املای سلسال است و سلسال در لغت به معنای آب خنک و خوشگوار است و در خصوص قلعه نیز آب بسیار اهمیت دارد و یکی از لوازم بسیار مهم در یک قلعه داشتن آب انبار است و نظریه ای در خصوص حمل آب و بسیار خنک و خوشگوار این قلعه از زمانهای دور از طریق سوله های سفالین (تنبوشه) از ییلاق سوباتان آورده و سرازیر می شده است و به آب انبار می رسیده و نظریه دیگر در خصوص حمل آب باران از سقف و از طریق تنبوشه ها به آب انبار است این قلعه تا قبل از حفاری های سالهای اخیر که جناب آقای سید مهدی میرصالحی کارشناس میراث فرهنگی در سال ۸۲ در این منطقه انجام دادند هیچ گونه سند یا مدرکی وجود نداشته است به جز افسانه هایی که در خصوص این قلعه نقل می کنند و آقای منوچهر ستوده در کتاب خود به یکی از آنها اشاره کرده است که می گوید سلسال نام یک پادشاه افسانه ای بوده است که در کوهستان ها قلعه های بسیاری بنا کرده است و افسانه های دیگری همچون افسانه قصه مرد جادوگر که توانسته بود درب قلعه سلسال به کمک دست مبارک حضرت علی (ع)، زیرا این قلعه به علت داشتن فولادی محکم و بزرگ مشهور بوه است و به طوری که این قلعه مدت زمان طولانی از دسترس مسلمانان شیعه به دور بوده است تا هنگامی که درب آن توسط انگشت کوچک حضرت علی باز گردیده و افسانه دیگر هم قصه آب حیات اسکندر است که وزیر اسکندر آنرا به مکانی مستحکم و تو در تو می فرستد که چشمه ای دارد که آب آن آب حیات جاودانه زندگی انسان است و اشاره به چشمه خوشگوار قلعه سلسال دارد که در زمانهای بسیار دور در آن جاری بوده است.
قلعه لیسار به دلیل شرایط خاص جغرافیایی و واقع شدن در میان شالیزارها برنج و باغات گیلاس تالش و نزدیکی اش به دریای خزر دارای آب و هوای بسیار مطبوعی می باشد و در اطراف آن چشمه ها و رودخانه های متعددی جریان دارند که یکی از رودخانه های مهم آن رودخانه هره دشت (لیسار) و دیگری رودخانه خلیل جو یا قلعه بین است که هره دشت از ارتفاعات ۲۶۰۰ متری داش بلاغی تالش سرچشمه می گیرد. و از چشمه های معروف آن منطقه یکی چشمه حاج آقا بلاغی و دیگری آقا دابلاغی است که این چشمه در جنوب شرقی و در زیر قلعه واقع شده است.
ئر کاوشهای صورت گرفته در خصوص این قلعه نکات بسیار جالبی وجود دارد که یکی از آنها ارتباط مستقیم و عمیق میان نقوش سفالینه و ظروف بدست آمده در قلعه با نقوش دست یافته های سنتی منطقه تالش است که شامل نقوش کاجها، گلها، حیوانات اشکال هندسی است.
و رابینو در سال ۱۳۳۱ هجری قمری از این قلعه بازدید نموده و آن را بسیار مستحکم توصیف کرده است.
در ادامه حفاری به بررسی پی، معماری قلعه، محل تقسیم آب، تنبوشه های سفالی انتقال آب، سفالهای شکسته متعدد، تنورهای متعدد جهت پخت غذا،ظروف مخصوص پخت غذا و آثار فلزی مانند میخ طویله های کوچک و بزرگ و سگک لباس پرداختیم.
سید مهدی صالحی در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران اظهار داشت:در آخرین مرحله کاوش به سه شی بسیار باارزش و منحصر به فرد برخورد کردیم که یکی از آنها یک پیکان آهنی بود و این فرضیه را به این واقعیت نزدیک تر کرد که- این قلعه بر اثر هجوم و یک واقعه نظامی- با توجه به آثار فراوان آتش سوزی در کف بنا سوخته و تخریب گردیده است و دیگری یک قلمدان مسی نقره کوب بود که خطوطی بر روی آن نوشته شده بود که این خطوط احتمالا جزء خطوط ریحان می باشد و سومین شی به دست آمده یک سکه یا فلوس مسی مربوط به دوره اتابکان آذربایجان و قرن ششم هجری بود زیرا که اتابکان آذربایجان جزء نائب السلطنه های سلجوقی محسوب می شدند و سلسله سلجوقی از قرن ۴ تا ۶ هجری حکومت می کردند.
وی گفت:سکه به دست آمده مربوط به دومین اتابک آذربایجان معروف به «جهان پهلوان محمد» می باشد که بر روی یک طرف آن نوشته شده (المستضی باا… السلطان الاعظم طغرل) و در روی دیگر آن نوشته شده بود (الملک المعظمه اتابک اعظم محمد) که المستضی باا… در واقع همان سی و سومین خلیفه عباسی و احتمالا سی و هفتمین خلیفه عباسی هم آخرین خلیفه عباسی بوده است و طغرل نیز جز دست نشانده های سلاطین سلجوقی بوده و جهان پهلوان محمد به نوعی جانشین طغرل و جزء فامیلهای سببی طغرل و سلجوقیان محسوب می شده است و این موضوع نشانگر این است که این منطقه یا جزء حوضه حکمرانی اتابکان بوده و یا مراوداتی با آنها داشته و به احتمال زیاد قلعه لیسار چون قلعه ای هم تدافعی و هم مرزبانی بوده جزء آخرین نقاط مرزی حوضه اتابکان آذربایجان محسوب می شده است زیرا دارای موقعیت سوق الجیشی است و بر روی تپه ای منفرد و به ارتفاع ۸۰ متر واقع گردیده است و به علت نزدیکی آن به ساحل دریا و جاده قدیمی ساحلی می توانسته هم بر دریا و هم بر کل منطقه نظارت و کنترل داشته باشد.
وی اظهار داشت:در کاوشهای بیرون قلعه نیز به دو سکه مسی برخورد کردیم که فاقد نوشته بود ولی مربوط به همان دوره اتابکان می باشد و با توجه به حفاریهای صورت گرفته و اطلاعات به دست آمده از روی سکه ها و سفالها به این نتیجه رسیدیم که این قلعه مربوط به دوره سلجوقی بوده و دارای قدمت حدود هزار سال می باشد و می توان آن را قدمی ترین بنای استان گیلان نام برد و مساحت تقریبی این قلعه حدود نیم هکتار و جنس باروهای مستحکم آن از سنگ لاشه و ساروج است و دارای قطری بیش از ۱/۵ متر است.
وی در پایان خاطرنشان کرد:کارهای مرمتی خوبی بر روی آن صورت نگرفته و این بنا در حال تخریب می باشد در صورتی که این منطقه به خاطر دارا بودن شرایط بسیار عالی گردشگری و نزدیکی آن هم به کوه و هم به جنگل و هم به دریا و جاده بین المللی آستارا-رشت طرحهای گسترده ای را می توان جهت جذب گردشگر و توریست در آن اجرا نمود. طرح هایی همچون جاده کشی از خود قلعه تا به دریا و قرار دادن کالسکه هایی جهت عبور و مرور و جابه جایی گردشگران و یا کشیدن خطوط تله کابین از کوه مشرف به قلعه تا خود قلعه که به جرات می توان گفت یک مجموعه توانمند گردشگری در استان و شاید در کشور بتوان ایجاد نمود

 

برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه مراجعه شود به کتاب تاریخ تالش ، علی عبدلی، انتشارات جامعه نگر

 

 “منبع :  وبلاگ  GILANME

درباره ی مدیر

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

کد امنیتی را وارد کنید *