خانه / بوم گردی / عنبران سرزمین گیاه عنبر

عنبران سرزمین گیاه عنبر

باعبور از گردنه زیبا و سرسبز حیران به شهر نمین در۲۵کیلومتری اردبیل نزدیک می شویم . پس از ورود به شهر، قصد داریم با گذر از به شهر عنبران که حدود ۹کیلومتر به سمت دامنه anbaranجنوبی رشته کوههای البرز می رویم و با عبور از بیابانهای سرراهمان به شهر عنبران شهری که در دل رشته کوههای البرز قراردارد می رسیم و دراین سفر می خواهیم که با شهر عنبران و مردمان و آداب و سنن این منطقه بیشتر آشنا شویم . این شهر که قبلا”به عنوان دهستان بود تشکیل شده از عنبران علیا (عنبران بالا)عنبران سفلی(عنبران پائین ) و امین جان یا به زبان محلی (امجون) مردمان این منطقه دارای گویش تالشی مشترک هستند .

 عنبران سفلی

   ازشهر نمین وارد جاده ورودی شهر عنبران می شویم از این جاده که به صورت شیب به سمت بالامی باشد می گذریم به صورتی که با طی مسافتی به تپه ای رسیده و از آن تپه می توان شهر نمین را تماشا نمود و به مسیرمان به سمت عنبران ادامه داده و در طول مسیر نیز ازکنار کارخانه بزرگ سیمان اردبیل که درقسمت سمت چپ جاده عنبران احداث گردیده عبور کرده وبا ادامه راه و طی این مسافتازدور شهر عنبران نمایان می شود کم کم وارد منطقه ای سرسبز نزدیک ورودی شهر عنبران می شویم که مردم این منطقه به آنجا «کلش رو » می گویند می رسیم الان در این منطقه شهرداری و پاسگاه انتظامی شهر عنبران احداث گردیده است .

شهر عنبران مردمانی خونگرم و مهمانپذیر دارد که آماده پذیرای از مهمانان شهر خود هستندبعد از کلش رو ما می رسیم به بازار صنایع دستی عنبران و وارد بازار می شویم (اول وارد منطقه سمت چپ بازار می شویم و بعد از آن منطقه برایتان از بازار وصنایع دستی عنبران می نویسم ) درسمت چپ شهر منطقه ای است بابافت قدیمی ودرختان تنومندی که به آن منطقه «امجون» گفته می شود منطقه ای که با بافت روستایی ونیز خانه های کاه گلی که نمای زیبای را به منطقه بخشیده استدرامجون بیشتر باغات سیب به چشممیخوردوارد یکی از باغها می شویم که صاحب باغ مشغول آبیاری درختان می باشد. زنهای این شهرنیز به بافت گلیم،مسند،مفرش که از صنایع دستی این منطقه است مشغول می باشند. گلیمهای با بافت ریز و نقش های زیبا که حتی درصد زیادی از صادرات این صنایع به خارج از کشور را نیز به خود اختصاص داده است در ادامه مسیر به منطقه« مله لزی» می رسیم در سر راه به این منطقه رودخانه ای البته فرعی وجود دارد که در زمان بارندگی جوش و خورش خاصی دارد رو دخانه ای که اگر در امتداد مسیرش رودخانه اصلی عنبران که بخشی ازاین رودخانه نیز از داخل بازار عبور می کند.این رودخانه فرعی از کوههای اطراف سرچشمه می گیرد .در منطقه مله لزی صحراهای پر از گیاه اسپند وجود دارد. در ادامه وارد بازار این شهر می شویم که با وجود فروشگاههای صنایع دستی جلوه وی‍‍‍ژه ای را به این شهر بخشیده است . صنایع دستی این منطقه که آثاری مانند معرق و منبت کاری،خراطی،صنایع چوب و سفالگری،شال بافی ،مسند،جاجیم ،گیلیم و خورجین،مفرش و قالی بافی عنبران،صنایع دستی هستند که به دست زنان و مردان هنرمند این خطه از کشور و با نقش ونگارهای مختلف درست می شوند وحتی در بازارهای خارجی نیز میتوان دید صنایع دستی این منطقه میتوان به جرات گفت که بازارهای ایران و حتیخارج از کشور را نیز به خود اختصاص داده است مردمان این منطقه که این هنر از اجدادونیاکانشان به ارث مانده و حتی در این زمان که دستگاههای مکانیکی جای انسان را نیز گرفته به فراموشی سپرده نشده و حتی به هنرجویان این رشته نیز افزوده شده است هنری که باگذشت سالیان روز به روز بر کیفیت آن افزوده و طرحهای متنوع به بازار عرضه می گرددو با گذر از بازار به سمت بالای بازار که به آنجا « کوه سرخ » اطلاق می گردد می رسیم منطقه سرسبز با باغهای میوه نزدیک کوه سرخ کوهی که یاد آور خاطرات تلخ و شیرین گذشته برای مردمان این شهر است کوهی که عظمت و استواری خود را به رخ همگان می کشد کوهی که اگر بر بالای آن بروی شهر عنبران را می توان زیر پاههای خود دید شهر عنبران هنوز بافت قدیمی خود را دارد وساختمانهای جدید در این بافت زود به چشم می خوردساختمانهای قدیمی که از تنه درختان و کاه گل درست شده ومعماری آن طوری می باشد که یادآور روزگاران قدیم می باشد خانه های که دارای کرسی می باشد کرسی که گرمابخش خانه هایشان در فصل بسیار سرد زمستانمی باشد و به راهمان ادامه داده واز جاده اصلی به سوی بالاادامه مسیر می دهیم و درسمت راستمان رودخانه ای است که از کوههای اطراف وحتی از دامنه کوههای البرزسرچشمه می گیرد رودخانه ای که در فصل بارندگی آب رودخانه به حدی می رسد که در بعضی مواقع سیل نیز راه می افتدالبته سدی در دست مطالعه کارشناسان جهت جمع آوری آبهای روان در فصل بارندگی می باشد ونه تنها می توان با جمع آوری آبهای روان ، آب زمینهای کشاورزی منطقه و حتی زمینهای کشاورزی روستاههای اطراف را نیز تامین کرد در ادامه مسیرمان را به سمت راست رودخانه کج می کنیم و به سمت منطقه ای بنام« گاندم هی» می رویم دشتی پهناور که البته گندم زار و یونجه زارو جوی آبی که از کنار این دشت می گذرد در بالای این دشت تپه ای بزرگ وجود دارد که به صورت کندم انباشته شده می باشد این دشت از پایین به منطقه کلش رو و از بالا به نزدیک ورودی عنبران علیا می رسد و در ادامه مسیر مان به باغهای سرسبز ی نزدیک می شویم که پر از میوه های رنگارنگ است سمت چپ یکی از باغها که بسمت کوه می باشد را می رویم و به یک چشمه نزدیک می شویم چشمه ای که مردمانعنبران به آن« کهریز » میگویند چشمه ای با آب روان و خنک که در گرمترین فصل نیز آبش خنک می باشد آبی زلال و شفاف وعاری از هرگونه املاح ،مردمان این منطقه طبق آئین سنتی ساعتی پس از تحویل سال در حرکت نمادین نزدیک و گرد این چشمه جمع می شوند و ضمن تبریک گفتن به همدیگر و رفع کدورتها سالی نو را آغاز می کنندودر گویش محلی به این حرکت« آتل پوتل» می گویند . مابعد از خوردن آب این چشمه به سمت خانبلاغی می رویم منطقه سرسبز و با کوهای بلند که آواز گنجشکها و قناریها در این منطقه طنین انداز شده و گوش انسانها را با آواز خود نوازش می دهد و در دشتهای زیبای این منطقه نیزجولانگاه خرگوشها و روباهها است و در مسیر حرکت از عنبران بطرف شرق، کوهی واقع است، از جنس آهک سیلیسی که صخره‌های بزرگی را ایجاد نموده است. در بالای همین کوه صخره‌ای بلند واقع است که در اطراف آن آثار آجرهای یک قلعه قدیمی به نام گوره قاله (گور قلعه) پراکندهشده است.البته این قله در دره ای بنام دره تانگری، قرار دارد این دره دارای آب شیرین و درختان تنومندی می باشد. از مسیر دره تنگ که عبور می‌کنی هیکل قورخوده ده، همچون نگهبان دره خودنمایی می‌کند.

 جنس سنگهای پیکره قورخوده ده آتشفشانی می باشد بنام علمی آلگومرا و قسمتی نیز برش آتشفشانی یا جوش سنگ آتشفشانی است. از کف دره آبرو تا بالاترین نقطه پیکره حدود ۱۵۰ متر است و ارتفاع خود پیکره که به شکل سر انسان‌های ماقبل تاریخ است، حدود ۴۰ـ۳۰ متر می‌باشد در قسمت سینه پیکره به طرف دره از روی هم افتادن تخته سنگهای بزرگ دو تا غار بزرگ ایجاد شده است و پناهگاه مناسبی را برای زندگی انسانهای غارنشین ایجاد نموده است و ضمناً در قسمتهای بالای دره نیز تعدادی غار و جان‌پناه طبیعی وجود دارد. لازم به ذکر است که ایجاد جو روانی و روحی خاصی که این دره و محدوده این پیکره طوری است که حتی در قرنهای اخیر نیز دراویش و شخصیتهای روحانی منطقه جهت چله ‌نشینی به این دره و غار واقع در دل این پیکره پناه برده و به دعا و نیایش مشغول بوده‌اند که یکی از آنها «باباداوود» می‌باشد که از دراویش منطقه عنبران است که دره نیز بنام ایشان نامگذاری شده است. شایان ذکر است که منابع تاریخ موجود در جمهوری آذربایجان (انواع نیزه‌ و…) حاکی است که در منطقه نمین آثار ماقبل تاریخ کشف شده است.

 این دره به لحاظ شرایط و موقعیت جغرافیایی آب و هوایی و همچنین وجود آب شیرین و امکان رشد درختان و مهمتر از آنها وجود غارهای طبیعی برای زندگی انسانهای ماقبل تاریخ (دوران غارنشینی) بسیار مناسب بوده و پیکره قورخوده ده هم مانند نگهبان دره از منطقه محافظت می‌نماید. بعد از ساعتی استراحت در کنار پیکره امتداد دشت را ادامه داده و به سوی روستای عنبران علیا می رویم .

 عنبران علیا

   عنبران علیا روستایی که به صورت کوهپایه ای و در دامنه رشته کوهای زاگرس قرار دارد و طبق گفته های ریش سفیدان مردان مسن این منطقه اول مردم در منطقه عنبران علیا سکنی داشته و منطقه عنبران سفلی زمینهای کشاورزی و مراتع وچراگاه بوده که با گذشت زمان و کوچ عده ای از مردم عنبران علیا و روستای اطرافبه این منطقه و شکل گیری عنبران سفلی بوده که در بالا برای شما سروران به توصیف پرداختم و در ادامه به توصیف منطقه عنبران علیا می پردازیم که این منطقه در گذشته مامنی بوده برای دراویش که از مناطق تالش برای چله نشینی به این مناطق آمده و ساکن گشته اند . (از رضوانشهر و هشتپر تا مناطق کوهپایه ای حیران و منطقه نمین اردبیل و مناطق همجوار جمهوری آذربایجان تالش اطلاق می گردد و به مردمان این مناطق نیز تالشی میگویند) زبان تالشی از زبانهای ایرانی شمال غربی و همریشه با زبانهای کرانه خزر همچون گیلکی و مازندرانی است ولی با آنها تفاوتی آشکار دارد. زبان تالشی در اثر همکناری با زبان ترکی و گیلکی از آنها –به ویژه ترکی- به شدت تأثیر پذیرفته ضمن اینکه توانسته بر روی زبان ترکی اثر بگذارد، بر زبان گیلکی تأثیرگذار بوده است. بررسی های موردی در مناطق تالش نشین شهرستانهای صومعه سرا و فومن نشان میدهد که روستاهای گیلک نشین همسایه از واژگان تالشی یا نزدیک به آن که با گیلکی متفاوت است بهره میگیرند. در میان تالشان گونه، گونی زبانی – به نسبت تأثیرپذیری از دیگر زبانها- به شدت وجود دارد. در تالش شمالی مشخصآ چهار گویش آستارایی، لنکرانی، ماسالی و لریکی دیده میشود. در تالش جنوبی، مناطق پیرامون آستارا تا ماسال یک گویش تالشی آمیخته با ترکی رواج دارد و در مناطق ماسال تا روستاهای پیرامون صومعه سرا، فومن، ماسوله و شفت با زبان تالشی اصیل تری گپزنی میشود که کمترین تأثیر را پذیرفته و نایکسانی اندک آن به گوناگونی آوایی محدود میشود. اما تالشان کوه های دیلمان و لاهیجان تفاوت گویشی فراوانی با دیگر تالشان دارند. تنها زبان موجود میان تالشان که همریشه با زبانهای شمال غربی نیست و به محدوده زبان تالشی رخنه کرده و به شدت به تنوع آن موجب شده زبان ترکی است. این مسئله در تالش شمالی و در آستارای ایران به شدت مشاهده میشود. تالش های استان اردبیل به خوبی زبان خودرا حفظ کرده اند عنبران نمین اردبیل زبان تالشی را هنوز پاس میدارند .( برگرفته از کتاب تالشان (از دوره صفویه تا پایان جنگ دوم ایران و روس) نوشته حسین احمدی، مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی، تهران ۱۳۸۰.)

   میتوان ازجمله این دراویش به خانقا شیخ بزرگ یا پیر گسگرو ملقب به گسنپی ومقبره سید بابا خرم و دیگر اولیا های مورد احترام مردم این منطقه می توان اشاره کرد که دارای احترام ویژه ای نزد مردم این منطقه هستند خانقا شیخ بزرگ در بالای کوهی قرار گرفته که این خانقا را می توان از عنبران پایین که بیش از ۶ کیلومتر فاصله دارد دید که به زبان محلی به این مکان« گسنپی » اطلاق می گردد عنبران علیا با مرز کشورجمهوری آذربایجان فاصله چندانی نداشته و حتی زمینهای کشاورزی این مردمان نزدیک منطقه صفر مرزیمی باشد که در گذشته برای مردمان این منطقه سختیهای را بوجود آورده بود .مردم این منطقه برای امرار معاش خودازراه کشاورزی و دامپروری گذران زندگی مکنند محصولات باغات و کشاورزی خودر را که اهم از گندم ،عدس،یونجه ،نخود،وغیره را بعد از برداشت برای فروش به تعاونی های دولت مراجعه می کنند و برای آشنایی بیشتر با این منطقه اول به قبرستانی که در ورودی عنبران علیا(ابوذ) و بر بالای کوهی که مدفن شیخ بزرگ (گسنپی) یا پیرگسگرنیز درآنجا قرار دارد می رویم واز آن بلندی می توان محله عنبران علیا و کمی از اطراف و کوههای البرز را دید البته مردمان عنبران علیا در گذشته در منطقه «بنام بله دی» ساکن بوده اند که ۸کیلومتر با مکان فعلی عنبران علیا فاصله دارد و بر اثر بلایای طبیعی ویران گشته و چون اطلاعات دقیقی وجود ندارد و باید براساس اطلاعات باستانشناسی و کاوش در این منطقه پی به قدمت وعلت ویرانی برد و به علت بلایای طبیعی مردم اسم آن منطقه را بله دی یعنی محله بلا نامگذاری کرده اند و بازماندگان به منطقه دیگری در آن نزدیکی و محل کنونی نقل مکان کرده و ساکن می شوند و تاکنون ساکن هستند . ما به گسنپیمی رویم و در پشت گسنپی یک دشت سرسبز با جوی آب روان قرار دارد که هر انسانی را وسوسه گشت و گذار در آنجا می کند وبه این منطقه اینه رو (ایران رود )اطلاق میگردد.منطقه سرسبز با کوههای سر به فلک کشیده که هربینده ای را مجذوب خود می کند . در این دشت درختان میوه نیز وجود دارد درخت سیب گلابی و قیصی و غیره که دیدن این درختان در فصل میوه بینده راشیفته خود کرده ووادار می سازدکه تعمقی در نعمات خداوند کند و با گذر از اینه رود به سمت بالا به آبشاری نزدیک میشویم که از دیدن این منظره شگفت زده می شویم آبشاری به نام«شور شورنه» که اطراف آن سرسبز وباصفا و درست مابین آب آبشار و صخره پشت آبشار غاری قرار دارد که مارا وادار به استراحتی هر چند کوتاه در آنجا می کندبا هوای خنککه در گرمترین زمان از پانزده درجه سانتیگراد تجاوز نمی کند و در مردادماه که معمولا گرمترین ماه سال در ایران استدر این منطقه هرچه به زمان غروب خورشید نزدیک می شویم هوا نیز سرد می شود بطوریکه هنگام شب باید لباس گرم پوشید . درمنطقه کوهستانی عنبران علیا مکانهای سرسبز ودشتهای پهناور دیدنی زیادی وجود دارد مانند پامرگ منطقه ای چمنزار و گندم زارکه نزدیک مرز آذربایجان (شوروی سابق) قرار دارد.

 مردسقی منطقه ای مرزی سرسبز وچمنزار و گندم زار وعلف زار و این منطقه خیلی باصفا تر از گردنه حیران می باشد . در عنبران علیا چشمه ای می باشد بنام نیاز حونی (چشمه نیاز)که در فصل گرما آب این چشمه به سردو تگری می باشد و در فصل زمستان برعکس گرم مثل آب ولرم می باشد

منبع : سایت آفتاب . متاسفانه در این منبع نام نویسنده مقاله دیده نشد، تالشان در جستجوی یافتن آن می باشد.

Print Friendly, PDF & Email

درباره‌ی مدیر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

کد امنیتی را وارد کنید *