خانه > گوناگون > صنعت ابریشم تالش ؛ از گذشته تا امروز

صنعت ابریشم تالش ؛ از گذشته تا امروز

 گردآورنده: رمضان نیک نهادابریشم

 شغل اصلی مردم تالش کشاورزی و دامداری و صید ماهی و زنبورداری و پرورش کرم ابریشم است . برای برزسی پرورش کرم ابریشم نگاهی اجمالی داریم برصنعت کرم ابریشم که علاوه بر مردم تالش و گیلک بسیاری از مردم سایر نقاط استانهای ایران وبرخی کشورهای آسیایی به ویژه چین وکره، ژاپن رونق فراوان دارد . اگر چه در طی سالها ابریشم بتدریج در سایر مناطق کشور نیز تولید شد و در حال حاضر ۱۱ استان در زمینه نوغانداری فعالیت دارند، اما گیلان همچنان محل اصلی تولید پیله کرم ابریشم در کشور است و ۶۰ درصد پیله کشور در این استان تولید میشود.اما در طی چند سال اخیر به دلیل مشکلاتی که در کشور گریبانگیر بخش تولیدات کشاورزی شده است متاسفانه بیم آن می رود که این صنعت زفته رفته رو به نابودی رود .

در زبان تالشی به کرم ابریشم ، کَج  وبه ابریشم تولیدی اَورشم وبه محل نگه داری تلِوار یا تلِبار و به  در خت توت ، توئَه دار و به برگ توت ، توئَه لیو و به قرار دادن شاخه و کلش برای پیله بستن ، خال  نوئِه و به پیله آن گوئَه می گویند .

کرم ابریشم توت ( bombyx mori ) حشره ای است با دگردیسی (استحاله) کامل و ‌دارای چهار مرحله زندگی تخم، لارو، شفیره و پروانه بوده که تنها درمرحله دوم یــــا لاروی ازبرگ توت تغذیه کرده ودرپایان این مرحله که عموما“ ۲۵ تا ۳۰ روز بطول می انجامد با تنیدن تـــار،‌ تولید پیله ابریشمـــی مـی کند. دوره لاروی کرم ابریشم دارای پنج مرحله تغذیه است که به هر مرحله آن یک ” سن ” می گویند. سنین ۱ ، ۲ و ۳ ، کرم جوان و سنین ۴ و ۵ کرم بالغ نامیده می شود. کرم در فاصله هر دو سن دارای یک مرحله پوست اندازی است که به آن خواب کرم گفته       می شود. کرم ابریشم را می توان از نظر نسل به تک نسله،‌ دونسله و چند نسله، از نظر خواب به سه خوابه و چهارخوابه، ازنظر مبداء جغرافیائی به نژادهای ژاپنی،‌ چینی، اروپائی و … دسته بندی کرد. عموما“ غالب تخم نوغان هایی که امروزه دردنیا مصرف می شوند منشاء چینی و ژاپنی داشته و حاصل هیبریداسیون یا آمیخته گری ازاین دو نژاد می باشند. اگرچه برخی دیگر از گونه های کرم ابریشم نیز تولید تارهای ابریشمی می کنند که به ابریشم موگا، ابریشم تازار، ابریشم اری و… معروفعند اما ابریشم حاصل از کرم ابریشم توت از حیث کمیت و کیفیت بر آنها دارای   برتری های بسیار است و از این رو به طور غالب در دنیا به تولید آن مبادرت میگردد.

تولید اصلی فرآیند نوغانداری، پیله ابریشمی است که از آن الیاف ابریشمی استحصال می گردد. از میان تمامی تارهای منسوجات، ابریشم به دلیل ویژگی های خاص خود ازجمله سبکی، ‌نرمی، ‌مقاومت درنــوسانات گرمایی،   رنگ پذیری، ‌جاذب الرطوبه بودن، عایق پذیری الکتریکی وبه طورکلی لطافت، ظرافت ودوام،‌ جایگاه ویژه و ممتازی را به خود اختصاص داده است و به همین سبب، در دنیای منسوجات، ابریشم را ملکه منسوجات می نامند.

     ابــریشـــم به عنوان ماده اولیه در تولید محصولاتی مانند فرش، پارچه، ‌پیراهن، شال گردن، آویزهای دیواری و تزئینات داخلی منزل … استفاده می شود. علاوه برآن درساخت چتر نجات، ‌تودوزی لاستیک، رگهای مصنوعی، نخ جراحی، مواد عایق الکتریکی و… نیز مصرف می گردد.

    لازم به توضیح است می توان از فضولات پرورش کرم ابریشم به عنوان کود آلی درجهت بهبود وضعیت فیزیکی و حاصلخیزی خاک نیز استفاده کرد.

کرم ابریشم بیش ازچهار هزارسال توسط مردم پرورش داده می شد این کارنخستین بار در چین در حدود ۲۶۰۰ سال قبل از میلاد مسیح آغازشد چینی ها رازتهیه ابریشم را سالها مخفی نگه داشتند ودر اروپا و خاورمیانه تجارت می کردند. اماسرانجام به دست آوردن ابریشم از طریق کرم ابریشم توسط مردم دیگرکشورها یاد گرفته شداخیرا یاد گرفته ایم ازمواد مصنوعی موادی شبیه به ابریشم بسازیم اما تقاضا برای ابریشم طبیعی هنوزبالاست وکرم های ابریشم به خاطر تولید نخهای ابریشمی به کاربرده می شوند.عمل پروراندن کرم ابریشم نوغانداری نامیده می شود یک کرم بالغ طول قدش به پنج تا هفت سانتی مترمی رسد او یک کارگرشگفت انگیز است فقط در طی چند روز یک کرم ابریشم تنها پیله ای می تند که می تواند ششصد متر نخ ابریشم ازآن برداشت کرد اما بازبه بیست و پنج هزارپیله نیاز است تا نیم کیلونخ ابریشم خام تولیدشود

.امروزه بیشترنخ ابریشم به وسیله چین وهندوستان تولید می شود

 هرسال۶۰۰۰۰ تن ابریشم خام تولید می شود و تبدیل به پیراهن – لباس – روتختی – پرده و دیگر فراورده ها می شود .این یک صنعت بزرگ است مخصوصا در چین ده میلیون کشاورزچینی کرم ابریشم پرورش می دهند .

دردنیاانواع مختلفی ازکرم ابریشم برای تولید ابریشم مورداستفاده قرارمی گیردحتی نوعی از کرم ابریشم پیله را با همکاری کرم دیگری می تند و نخ دولایه تولید می کنند.اگر چه نخهای مصنوعی مانند نایلون و پولیستر وجود دارند که محکمتر وارزان تر از ابریشم هستند و قیمت آنها پایین تر است اماابریشم به یک کالای تجملی تبد یل شده است و هنوز مورد تقاضا است زیرا در نگاه و احساس عالی است.

   نوغانداری یا پرورش کرم ابریشم از فعالیتهای قدیمی و جانبی بخش کشاورزی است که در کنار سایر فعالیتهای  اصلی کشاورزی هر منطقه به تولید پیله ابریشمی به عنوان یک محصول با ارزش جهانی مبادرت می نماید. این حرفه پایه تولید فرآورده های متنوع ابریشمی از قبیل روسری، شال، البسه محلی، چادر شب …. بوده و از جمله فعالیتهایی است که با ایجاد انگیزه اقتصادی، بخش قابل توجهی از نیروی کار فعال و راکد روستائیان می توانند به آسانی به آن مبادرت ورزند و بدینوسیله در آمد نسبتاً خوبی همراه با ارزش افزوده مناسب عاید خانوار روستایی گردد.

سادگی و روانی مطالب مجموعه حاضر به عنوان راهنمای عملی پرورش کرم ابریشم از یک سو و تقاضای فراوان علاقه مندان حرفه نوغانداری از سوی دیگر، شرکت سهامی پرورش کرم ابریشم ایران را به عنوان تنها متولی نوغانداری کشور بر آن داشته است تا نسبت به چاپ و توزیع گسترده تر آن به علاقه مندان اقدام نماید.

 مراحل پرورش کرم ابریشم :

 تفریخ تخم نوغان:

     به مجموعه عملیاتی که طی آن تخم نوغان های زنده در شرایط محیطی مناسب قرار گرفته و جنین آن به طور طبیعی رشد نموده و به صورت لارو از پوسته تخم خارج می گردند تفریخ می گویند. این مرحله یکی از مراحل مهم و پر اهمیت در پرورش کرم ابریشم می باشد، زیرا به توسعه مناسب جنینی و خروج به موقع و یکنواخت لاروها در زمان تعیین شده کمک می نماید، بدیهی است با انجام مناسب عملیات تفریخ لاروهای قوی بنیه تولید می گردند که این خود به میزان قابل توجه ای بر کیفیت و کمیت پیله تولیدی موثر خواهد بود. برای رسیدن به این هدف مطلوب است از اتاقهای تفریخ استفاده گردد.این اتاق ها می توانند به هر شکل و اندازه های متناسب با حجم کار انتخاب و در آنها شرایط محیطی لازم فراهم آید. در این اتاق ها برای تامین حرارت، رطوبت و نور لازم، می توان از دستگاههای اتوماتیک تامین کننده حرارت، رطوبت و نور استفاده نمود و در صورت عدم دسترسی به این گونه وسایل  می توان با استفاده از چراغهای معمولی تولید کننده حرارت (بخاری) برای تامین حرارت و با قرار دادن ظرف آب روی آن برای تولید رطوبت و نصب تعدادی لامپهای فلورسنت (مهتابی) برای تولید نور به این هدف دست یافت از دیگر شرایطی که اتاقهای تفریخ باید داشته باشند، امکان تامین تاریکی و جلوگیری از حمله آفات و مورچه ها است.

     لازم به توضیح است شروع مرحله تفریخ می بایست با زمان جوانه زنی درختان توت و وضعیت آب و هوایی محل پرورش متناسب باشد.

    برای اینکه تفریخ به خوبی انجام شود بهتر است که تخم نوغان پس از دریافت از مراکز مجاز بلافاصله به اتاق تفریخ منتقل شده و در داخل جعبه های تفریخ به طور یکنواخت ریخته شوند. بهتر است این جعبه ها به صورت چارچوبی که کف آنها به وسیله پارچه لطیف و نازک، ترجیحا مشکی رنگی پوشانده شده است تهیه گردند. در صورت عدم تهیه جعبه تفریخ می توان از جعبه های مقوایی (به عنوان مثال جعبه شیرینی استفاده نشده) برای انجام عمل تفریخ استفاده نمود . توصیه می شود به علت کمبود فضای مناسب جعبه تخم نوغان، از این جعبه ها برای انجام عملیات تفریخ استفاده نگردد.

شرایط محیطی لازم برای عملیات تفریخ عبارتند از :

 الف- حرارت:

     حرارت مناسب برای سه روز اول تفریخ ۱۵ درجه سانتی گراد می باشد. سپس تخم نوغان ها در حرارت ۱۸ الی ۲۰ درجه به مدت ۱ روز حرارت نگهداری می شوند و پس از آن مطلوب است تا خروج لاروها از تخم در حرارت ۲۵ درجه نگهداری شوند.

ب- رطوبت:

     رطوبت نیز یکی از عوامل موثر در عملیات تفریخ و تولید لارو قوی بوده و لازم است رطوبت اتاق تفریخ بین ۷۵ تا ۸۵ درصد(در روزهای ابتدایی ۷۵ تا ۸۰ و در روزهای پایانی ۸۰ تا ۸۵ درصد) باشد. میزان رطوبت کمتر موجب می شود تخمها به راحتی آب خود را از دست داده و تعداد تخمهای مرده افزایش یابد. از طرف دیگر افزایش بیش از حد رطوبت( بیش از ۹۰ درصد) باعث تولید لاروهای ضعیف می گردد.

     بهتر است به منظور کنترل صحیح حرارت و رطوبت از تعدادی حرارت سنج و رطوبت سنج در داخل اتاق تفریخ استفاده شود.

 ج- نور:

    نور در مراحل  اولیه  تفریخ تا مرحله لکه چشمی (قبل از مرحله آبی شدن) موجب تسریع رشد و نمو جنین خواهد شد اما همزمان با آبی شدن(روشن شدن) تخمها، تاریکی کامل باعث همزمانی رشد لاروها و خروج یکنواخت آنها   می شود. به همین دلیل لازم است در تمامی دوران تفریخ روزانه به مدت ۱۶ ساعت از روشنایی کامل و ۸ ساعت تاریکی استفاده گردد. برای تولید روشنایی می توان از لامپهای فلورسنت( مهتابی ) استفاده نمود .لازم است از روز دوازدهم شروع تفریخ، تخمها مرتباً مورد بازدید قرار گرفته و زمانی که مشاهده شد رنگ آنها از تیره به روشن تغییر یافته است، روشنایی داخل  اتاق را قطع کرده و تا زمان خروج کامل کرمها در تاریکی مطلق نگه داشته شوند. حتی در زمانی که برای کنترل حرارت و رطوبت به داخل اتاق تردد می گردد از چراغ قوه ای که شیشه آن به رنگ قرمز است استفاده می شود.

 د: تهویه:

     تخم نوغان، خصوصا در مراحل انتهایی دوره تفریخ، مقاومت کمتری در برابر افزایش دی اکسیدکربن محیط نشان می دهد، بنابر این لازم است هوای تازه به طور مداوم بخصوص مراحل پایانی تفریخ در اختیار آنها قرار گیرد.

 شروع پرورش کرم ابریشم:

    پس از پایان یافتن عملیات تفریخ و خروج کرمها از تخم، تخم نوغان های تازه تفریخ شده به محل پرورش منتقل شده و لازم است موارد ذیل به عنوان مرحله شروع پرورش انجام گردد.

–  یک روز قبل از شروع  پرورش، محل پرورش را کاملا آماده نموده و شرایط محیطی لازم از نظر دما رطوبت ونیز امکانات لازم مهیا می شود.

–  جعبه های تفریخ اعم از جعبه های طراحی شده و یا جعبه های شیرینی که برای تفریخ مورد استفاده قرار گرفته اند را پس از بیرون آمدن لاروها، به اتاق پرورش منتقل نموده و به آرامی روی بسترهای پرورشی قرار میدهیم و سپس پوشش روی جعبه ها را برمی داریم.

–  قبل از تغذیه با مواد ضدعفونی کننده ای مثل مخلوط ۵ درصد پودر فرمالدئید و ۹۵ درصد پودر آهک مرده و یا به وسیله پودر آهک مرده، سطح بدن لاروها، با استفاده از پارچه های توری نازک به طور یکنواخت ضدعفونی می گردند.

 –  به منظور انجام عملیات برگدهی لازم است برگها را خرد کرده و به طور یکنواخت در اختیار لاروها گذاشته شود.

–  پس از برگدهی جهت حفظ رطوبت و جلوگیری از خشک شدن برگها بهتر است بستر پرورش با کاغذهای پارافینی(مومی) پوشانده شود.

–  حدود ۲ ساعت پس از برگ دهی و زمانی که اطمینان حاصل شد که کرمهای تفریخ شده به برگ چسبیده اند برگها همراه با کرمها از داخل جعبه تفریخ به روی بستر پرورش منتقل می شوند. باید دقت کرد که هنگام انتقال صدمه ای به کرمها وارد نیاید.

–  مساحت مطلوبی با توجه به میزان و تراکم لاروها در سینی پرورش در نظر گرفته می شود، باید توجه داشت که در این سطح تمامی کرمها به طور یکنواخت قرار گرفته و از تراکم کرم در یک نقطه جلوگیری به عمل    می آید.

–   باید توجه داشت که جثه کرم ابریشم در سنین جوانی به خصوص سن اول و دوم و اوایل سن سوم بسیار ظریف و آسیب پذیر است و برای جابجایی آن نباید از دست استفاده کرد و برای این کار لازم است تعدادی پر مرغ تمیز در اختیار داشته باشیم تا بوسیله آن جابجایی لاروها صورت پذیرد.

      به کلیه عملیات اشاره شده مرحله شروع پرورش گفته می شود. پس از آن پرورش کرم جوان و کرم بالغ انجام می شود.

  پرورش کرم جوان :

     سه سن اول لاروی در دوره زندگی کرم ابریشم، کرم جوان نامیده می شود. کیفیت پرورش کرم جوان به میزان قابل توجه ای در موفقیت پرورش کرم بالغ و بالطبع در کمیت و کیفیت پیله های تولیدی موثر می باشد. باید کوشید با توجه به رشد سریع لارو و حساسیت آن به شرایط مطلوب محیطی، مناسب ترین شرایط حرارتی، رطوبتی، تغذیه ای و بهداشتی برای آن فراهم گردد (به جدول الگویی پرورش کرم جوان مراجعه شود). بنابراین لازم است اتاق پرورش کرم جوان از نظر حرارت، رطوبت، تهویه قابل کنترل باشد. بدین منظور مطلوب است تعدادی حرارت سنج و رطوبت سنج در نقاط مختلف اتاق پرورش نصب گردد.

     بستر پرورش کرم جوان معروف به سینی پرورش، می تواند ازجنس چوب یا فلز و در ابعاذ مختلف تهیه شود که بسته به حجم پرورش و سطح بستر مورد نیاز و در مقاطع مختلف و متناسب با میزان رشد کرم مورد استفاده قرار   می گیرد.

     برگ توت در تغذیه و تامین سلامتی کرمهای جوان، بسیار موثر می باشد، بنابراین لازم است در انتخاب نوع برگ و برداشت به موقع آنها دقت لازم به عمل آید. ضروری است برگهای مورد استفاده برای دوره کرم جوان لطیف، تازه و پرآب و سرشار از مواد مغذی باشد. برای پرورش کرم جوان برگهای قسمت انتهای شاخه ها(غیر از غنچه ها) استفاده می شوند و بهتر است برای سن اول از اولین تا سومین برگ، برای سن دوم از اولین تا پنجمین برگ و برای سن سوم از اولین تا هفتمین برگ، برداشت شود. باید توجه داشت که اولین برگ راس شاخه، برگی است که از همه برگهای انتهایی شاخه بزرگتر باشد. بنابراین نباید از برگهایی که به صورت جوانه بوده و هنوز کاملاً باز نشده است استفاده نمود. بهترین وسیله برای حمل برگ از محل چیدن تا اتاق پرورش سبدهای پلاستیکی بزرگ است که مانع فشردگی برگها و آسیب به آنها می شود. برگ مورد تغذیه کرمهای جوان باید خرد شود. اندازه این برشها در سنین ۱ ، ۲ و۳ کرم با توجه به قدرت کرم برای جویدن برگ انتخاب شده و ضروری است که این اندازه ها رعایت شوند. برای خرد کردن برگ می توان از کارد تیز آشپزخانه و یک صفحه چوبی استفاده نمود. برای اینکه برگها هنگام برش له نشود بهتر است دقت بیشتری در برشها به عمل آید. چون برگ مورد تغذیه سنین ۱ و ۲ و ۳ خرد می شود و این گونه برگها قدرت نگهداری رطوبت خود را در اثر برش از دست می دهند لازم است به منظور حفظ رطوبت آنها و جلوگیری از پژمردگی، پس از اتمام برگدهی روی بستر با استفاده از کاغذ پارافینی(مومی) پوشانیده گردد.

     به دلیل حساسیت کرم های جوان به عوامل بیماریزا و به منظور پیشگیری از شیوع بیماری، مطلوب است ضدعفونی بدن لاروها هر صبح و یا حداق یک روز در میان بویژه پس از پوست اندازی کرمها در ابتدای هر سن، پیش از عملیات برگدهی به وسیله پودر ضدعفونی کننده انجام گیرد. لازم به تذکر است که در زمان خواب کرمها از ضدعفونی بدن آنها اکیدا خودداری گردد.

 پرورش کرم بالغ :

     به سنین ۴ و ۵ دوره زندگی کرم ابریشم، کرم بالغ گفته می شود. با توجه به بزرگ شدن جثه و اندازه کرمها بالطبع نیاز به سطوح وسیعتر برای ادامه عملیات پرورش، بهتر است پس از پایان پرورش کرم جوان، لاروهای ابتدای سن چهارم به سالن کرم بالغ منتقل شوند. مناسبترین سالنها یا تلنبارهای پرورش کرم بالغ، تلنبارهای نیمه صنعتی می باشند. در این نوع تلنبارها، بسترهای پرورشی به صورت دو یا سه طبقه در طول سالن و به عرض ۵/۱ متر ساخته می شوند. اسکلت بسترها می تواند از آهن یا چوب انتخاب شده و کف بسترها هم بوسیله توری فلزی پوشانده می شود. مزیت این روش این است که می توان از فضای داخل سالن برای افزایش سطح بستر استفاده نمود. برای اینکه امکان کار کردن در داخل طبقات فراهم شود بهتر است ارتفاع اولین طبقه از سطح زمین را ۲۰ سانتی متر، فاصله طبقه اول از طبقه دوم را ۸۰ سانتی متر و فاصله طبقه دوم با سوم را ۵۰ سانتیمتر در نظر گرفت. همچنین می توان از سالنهای مزبور در فصول غیر از پرورش نیز استفاده کرد.

     به علت حساسیت کرمهای بالغ به شرایط نامناسب تهویه، حرارت و رطوبت زیاد، رعایت میزان حرارت و رطوبت مندرج در جدول الگویی پرورش کرم بالغ و تهویه به موقع سالن به میزان قابل توجه ای در سلامت کرمها و افزایش محصول موثرخواهد بود. برگهای آبدار و تازه رشد کرده برای تغذیه کرم بالغ مناسب نمی باشند. بنابراین لازم است از برگ شاخه های پایین تر درخت که رشد کافی کرده اند استفاده نمود. ضمن اینکه در این دوره نیازی به خرد کردن برگ نبوده و می توان برگ را همراه با شاخه روی بستر کرم قرار داد. به منظور پیشگیری از فشردگی برگها روی بستر، تغذیه مطلوبتر کرمها و تهویه مناسب، توصیه می شود شاخه ها را یکی در میان و به صورت سر و ته روی بستر گذاشته شود، بهتر است در دفعات بعدی برگدهی جهت قرار دادن شاخه ها عکس دفعه قبل باشد تا با ایجاد شبکه اهداف مذکور تامین گردد.

برخی نکات مهم در پرورش کرم ابریشم:

 ۱-  تغذیه :

–  از تغذیه کرمها با برگهای خیس، باران خورده، شبنم دار، خاک آلوده، پژمرده و خشبی باید قویا خودداری گردد.

– باید مطمئن بود که هنگام برداشت برگ ، درختان میوه مجاور این درختان سمپاشی نشده باشند زیرا در صورت انجام سمپاشی، احتمال اینکه ذرات سم بوسیله باد روی برگ درختان توت نیز منتقل شده باشد، وجود دارد.تغذیه کرمها با برگهای آلوده به سم موجب نابودی آنها می شود. بنابراین در صورت مشکوک بودن می توان ابتدا تعداد کمی از کرمها را در محل جداگانه ای بوسیله برگ چیده شده مشکوک تغذیه نمود. چنانچه برگها آلوده به سم باشند کمتر از ۲ ساعت پس از تغذیه، کرمها بی تاب شده، سر خود را به اطراف حرکت داده و مایع سبز رنگی از دهان آنها خارج می شود. در این حالت باید کلیه برگهای آلوده و کرمهای مسموم شده را از محیط پرورش دور ساخت.

–  لازم است برداشت برگ، صبح زود و یا عصر هر روز انجام شود و از برداشت آن در زمان آفتاب شدید اجتناب گردد زیرا برداشت برگ در این زمان باعث خشکیدگی برگها شده و افزایش گرمای برگها موجب تخمیر و ترشیدگی آنها می گردد.

–  مطلوب است عملیات برداشت برگ طوری انجام شود که همیشه به  اندازه یک وعده برگ برای تغذیه کرمها ( به ویژه برای سنین ۴ و ۵ ) ذخیره شده باشد. به گونه ای که برگهای چیده شده درعصرها برای اولین وهله برگ دهی روز بعد و برگ چیده شده صبح برای وهله های دیگر برگ دهی روزانه استفاده گردد. اتاق ذخیره باید محلی خنک و تاریک بوده و قابلیت تهویه را نیز داشته باشد. ضمناً به منظور حفظ رطوبت برگها، پس از پهن کردن آنها بهتر است روی برگ بوسیله پارچه تمیز نمداری پوشانیده شود.

– ضروری است برگ دهی چه به صورت خرد شده در سنین کرم جوان و چه به صورت برگ کامل همراه با شاخه در دوره بالغ، به صورت یکنواخت در بستر کرم انجام شود تا کلیه کرمها از میزان کافی برگ برخوردار شده و ضمن تغذیه لازم به طور هماهنگ رشد نمایند.

 ۲-  خواب کرم :

     کرمهای ابریشم در فاصله سنین یک تا پنج، دارای چهار مرحله پوست اندازی هستند که به هر مرحله  پوست اندازی اصطلاحا خواب کرم گفته می شود. علائم پوست اندازی عبارتند از:کاهش تغذیه، کاهش تحرک، متورم شدن ناحیه سینه ای، چسبیدن روی یک نقطه در روی بستر پرورش، قرار گرفتن لارو با حالت زاویه دار و شفاف شدن پوست لارو.

رعایت نکات زیر در زمان خواب کرم الزامی است:

      به دلیل عدم یکنواختی کامل کرمها در زمان خواب و به منظور جلوگیری از تراکم برگ باقی مانده در بستر، میزان آخرین وهله برگ دهی قبل از خواب هر سن کمتر از وهله های قبلی است.

     مطلوب است با مشاهده علائم خواب کامل کرمها، بستر پرورش به وسیله پودر آهک مرده آهک پاشی گردد. اهداف مورد نظر از این عملیات عبارتند از: ۱- کاهش رطوبت بستر ۲- خشک شدن برگ های باقیمانده در بستر ۳- کاهش فعالیت عوامل بیماریزا.

     برای تمیز کردن بستر پرورش، می توان از توریهای پلاستیکی استفاده نمود. بدیهی است اندازه چشمه توری ها برای استفاده در دوره کرم جوان کوچکتر و برای دوره کرم بالغ بزرگتر می باشد. همچنین در دوره کرم بالغ که کرمها با شاخه تغذیه می شوند می توان با برداشتن شاخه ها سطح زیرین آنرا تمیز کرده و مجدداً شاخه را روی بستر تمیز شده قرار داد.

     نکته مهمی که باید در مورد تمیز کردن بستر یادآوری نمود آن است که در مراحل مختلف  این عملیات بویژه در دوره کرم جوان که لاروها ریز بوده و امکان مشاهده آنها اندکی مشکل است، باید توجه کافی نمود تا از دور ریختن احتمالی لاروها و یا آسیب های وارده به آنها اجتناب گردد.

     نکته دیگر اینکه چون تمیز کردن بستر به ویژه در سنین ۴ و ۵ ، نیروی انسانی قابل ملاحظه ای نیاز دارد بهتر است در این خصوص برنامه ریزی لازم صورت پذیرد تا عملیات تمیز کردن بستر و سپس تغذیه لاروها به موقع انجام شوند.

 

۳-  افزایش سطح بستر و یکنواخت کردن کرمها در بستر :

     همراه با تغذیه و افزایش سن لاروها جثه آنها بزرگتر شده و نیاز به سطح بستر بیشتری دارند. لذا به طوری که در جداول الگویی نیز منعکس گردیده در مواقع لزوم باید به گسترش سطح بستر آنها اقدام نمود. افزایش به موقع سطح بستر پرورش و فراهم کردن بستر مناسب تاثیر بسیار زیادی بر کمیت و کیفیت محصول تولیدی داشته و در پیشگیری از شیوع بیماریهای مختلف به خصوص بیماری گراسری مؤثرمی باشد.

     عمل گسترش بستر قبل از هر خواب تا دو برابر سطح اولیه و پس از پوست اندازی به اندازه مورد نیاز ضروری است. نکته ای که لازم است مورد توجه قرار گیرد آن است که در تمامی مراحل پرورش اعم از تغذیه و گسترش بستر از تراکم کرمها در یک نقطه اجتناب کرده  و سعی شود کرمها به طور یکنواخت در سطح بستر پراکنده شوند. ضروری است به منظور جلوگیری از وارد آمدن هرگونه صدمه به لاروها، جابجایی آنها در سنین جوانی به وسیله دست انجام نشده و از وسایلی مانند پر مرغ استفاده گردد.

 ۴-  رعایت بهداشت محیط پرورش و ضدعفونی:

     با توجه به اینکه بیماری های کرم ابریشم قابل درمان نیست، برای پیشگیری خسارات حاصل از بیماریها و آفات لازم است اتاق تفریخ، اماکن پرورشی و کلیه وسایل مورد نیاز در تفریخ و پرورش به شرح ذیل ضدعفونی شوند:

۱- محلول ۲ درصد فرمالین: زمان استفاده از این محلول ۴ روز قبل از شروع عملیات پرورش و یا تفریخ است. محلول شامل یک لیتر فرمالین(۳۷ درصد) و ۱۷ لیتر آب میباشد.برای تاثیر بهتر این محلول لازم است که محیط گرم بوده(۲۰ تا ۲۵ درجه سانتی گراد) و کلیه منافذ ورود و خروج هوا گرفته شود. ۴۸ ساعت قبل از شروع عملیات، کلیه دربها و پنجره ها را باز نموده تا گاز حاصل از محیط خارج شود.از این محلول برای هر متر مربع به میزان یک لیتر استفاده می شود.

۲- محلول ۱درصد کلر: زمان استفاده از این محلول یک روز قبل از شروع پرورش و یا تفریخ است. محلول شامل ۲۰گرم کلر تجارتی و یک لیتر آب میباشد. در تلمبارهای سنتی این محلول کاربرد راحت تری دارد.

۳- پودر کلر و آهک: این پودر به صورت روزانه در محل ورودیهای سالن پرورشی استفاده میشود و مخلوط شامل ۹۵۰گرم آهک کشته و ۵۰گرم کلر است.

     به دلیل فراوانی میکروارگانیسم های بیماری زا در کرم ابریشم و احتمال ابتلاء به بیماریهای مختلف، باید در ضدعفونی کردن بستر پرورش و رعایت نکات بهداشتی محیط پرورش دقت فراوانی نمود. برای ضد عفونی می توان از پودرهای ضدعفونی کننده معرفی شده (۹۵ درصد پارافرمالدئید و ۵ درصد آهک) استفاده نمود. پودر را در پارچه نازکی ریخته و با تکان دادن پارچه محتوی پودر روی کرمها، عمل ضدعفونی را انجام داد. عمل ضدعفونی صبحها و قبل از پوست اندازی کرمها و قبل از اولین برگ دهی انجام می شود. البته در صورت اشاعه بیماری باید دفعات ضدعفونی افزایش یابد.

     معمولاً پس از هر وعده تغذیه کرمها، مقادیری ضایعات تغذیه در راهروهای تلنبار و حواشی بستر ریخته می شود که باید بلافاصله بدون ایجاد گرد و غبار نسبت به جاروی محیط پرورش و خارج کردن ضایعات اقدام و در صورت امکان با استفاده از محلول کلر یا دیگر مواد ضدعفونی کننده، ضدعفونی شوند. ضمن اینکه هنگام ورود به داخل تلنبار باید کفشها تعویض شوند به همین دلیل وجود تعدادی دمپایی در داخل محیط پرورش برای تعویض کفشها ضروری است. این اعمال موجبات ورود عوامل بیماریزا به داخل محیط پرورش را کاهش داده و از ابتلاء کرمها به بیماریها جلوگیری به عمل می آورد.

 

 تنیدن پیله و برداشت آن:

     نشانه های آماده شدن کرم برای تنیدن پیله به قرار زیر است :

۱- کاهش تغذیه   ۲- تغییر بافت مدفوع  ۳- تغییر رنگ لارو( شفاف شدن)  ۴- ترشح مقدار زیادی ادرار   ۵  – کاهش حجم بدن ۶- ترشح تارهای ابریشمی  ۷- بالاگرفتن سر

با بروز این علائم بستر پرورش کاملا تمیز شده و تغذیه لاروها به صورت تک برگ انجام می شود.

در زمان تنیدن پیله مطلوب است محل پرورش از دمای ۲۵ درجه سانتیگراد و ۷۰ درصد رطوبت برخوردار باشد. حرارت و رطوبت کمتر و زیادتر از حدود فوق موجب کاهش پیله تولیدی و بروز خسارت اقتصادی محصول می گردد. ضروری است در دوره تنیدن پیله تهویه محیط پرورش به خوبی انجام گیرد، همچنین لازم است از جابجایی کرمها و دست زدن به آنها اجتناب کرد.

     برای تنیدن پیله از وسایل اختصاصی این کار که اصطلاحا مابوشی نامیده می شود استفاده می گردد. در صورتی که وسایل مذکور در اختیار نباشد می توان از کاه و کلش خرد نشده یا گیاهان محلی خشک شده  در آفتاب که دارای انشعاب زیاد بوده و بوی زننده ای نداشته باشند استفاده نمود. وسایلی که برای تنیدن پیله مورد استفاده قرار می گیرند باید ارزان و بادوام بوده و تعداد حفره های آنها زیاد باشد تا کرمها به راحتی در آن حرکت کرده و فضای مناسبی برای تنیدن پیله وجود داشته باشد.

دوره تنیدن پیله در شرایط محیطی مناسب ۳ تا ۴ روز به طول می انجامد و لازم است در این دوره نسبت به فراهم آوردن شرایط فوق و جمع آوری لاروهای سرگردان(به پیله نرفته) اهتمام ورزید. ضروری است نسبت به   جمع آوری کرمهای مرده و بیمار و معدوم سازی آنها اقدام گردد.

     در صورت تامین شرایط محیطی مناسب، حدود هشت روز پس از آغاز تنیدن پیله، شفیره کامل شده و می توان پیله ها را برداشت نمود. برای جلوگیری از کاهش رطوبت پیله که موجب کاهش وزن آن می شود باید عملیات برداشت به موقع و سریع صورت گیرد. کرک گیری پیله ها و جداسازی کرمهای مرده و پیله های پوست پیازی و نا مرغوب از محصول موجب افزایش ارزش آن هنگام فروش می گردد.

توصیه می گردد جهت حصول اطمینان از مناسب ترین زمان برداشت پیله و پیش از آغاز عملیات فوق، تعدادی پیله از قسمت های مختلف محل پرورش به صورت تصادفی انتخاب شده و شفیره های آنها مورد باز بینی قرار گیرد.

 نهاد منابع مورد استفاده :

 – کاشت، داشت و برداشت توتستان، ترجمه کارشناسان شرکت سهامی پرورش کرم ابریشم، ۱۳۷۳، انتشارات وزارت جهاد کشاورزی

– پرورش کرم ابریشم، ترجمه کارشناسان شرکت سهامی پرورش کرم ابریشم، ۱۳۷۳، انتشارات وزارت جهاد کشاورزی

– اصول نوغانداری، اسماعیل اعتباری،۱۳۶۹، موفق تهران، ناشر شرکت ابریشم ایران

– آموزش نوغانداری، محمدرضا اقبالی،۱۳۸۲،انتشارات وزارت جهاد کشورزی

Print Friendly, PDF & Email

درباره ی مدیر

یک دیدگاه

  1. وحيد احمدعلى پور

    درود وسپاس بخاطرنگاشتن چنین مقاله زیبایى
    یاد دوران نوجوانى خودم درروستاافتادم(شفت)که با پدر”کج”پرورش میدادیم وبراى فروش پیله به آستانه میرفتیم وکلى سوغاتى ازآستانه میخریدیم وپدرچن تومنى هم به عنوان تشکربه من میداد.بیست سال ازآن زمان گذشته ولى خاطراتش بسیارزنده است .پدررکورد تولیدرو اکثرا در روستا در اختیار داشت.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

کد امنیتی را وارد کنید *