خانه / بوم گردی / سوباتان گذرگاهی سخت اما دیدنی

سوباتان گذرگاهی سخت اما دیدنی

حامد فرمند 

   نرسیده به لیسار، از شهرستان های حاشیه شمال غربی کشور، راهی فرعی و سخت گذر تو را به ارتفاعات البرز میرساند. جایی که حفره هایی چند، آب سیلاب ها را در خود فرو میبرد و به دوردست می برد. به دره خشک یا به قلعه سلسال. کسی نمیداند. اینجا را سوباتان، محلی که آب فرو میبرد، مینامند.

 کارشناسان سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، خرداد سال پیش از سوباتان و حفره های عجیب آن بازدید کردند. اما هنوز برای پژوهش در مورد آن به منطقه نیامده اند. اینها را رییس شورای شهر تالش میگوید. به نظر او «سوباتان» برای پژوهش و سرمایه گذاری جای کار فراوان دارد. 

  معاون گردشگری میراث فرهنگی و گردشگری استان گیلان نظر دیگری دارد: «در استان گیلان مناطق جلودستی زیادی وجود دارد مانند داماش _ محل رشد سوسن چلچراغ _ دیلمان، رودسر و ییلاقات املش که هنوز سرمایه گذاران اقدامی در آن ها انجام نداده اند. هزینه کردن در سوباتان هنوز در برنامه های میراث استان نیست.»

 در حالی که ۴ یا ۵ ساعت پشت وانت مزدا ایستاده یا نشست های و مسیر جادهای را که یک سوی آن دشت یا ارتفاعات و سوی دیگرش درهای منتهی به دشت پایین دست است به سمت ییلاقات میپیمایی؛ دیواره تخریب شده تپ های را می بینی که خاکش فرو ریخته و آثار استخوان هایی را که سال ها پنهان کرده بود، بیرون ریخته است.

 در داخل و اطراف سوباتان گورستانهای متعددی از هزاره ها پیش تاکنون وجود دارد. این منطقه همواره محل گذر کوچ نشینان و مسافران خطه گیلان به اردبیل بوده است برای همین هم است که آثار استقراری زیادی از گذشته در این محوطه باقی نمانده است.

 ذهاب قلعه سلسال را به عنوان یکی از معدود آثار استقراری _ دفاعی منطقه نام میبرد. وی اسفند ۸۱ را به عنوان اولین فصل کاوش و پژوهش در قلعه میداند.

 او می گوید: «در آن سال فضای داخلی ارگ مرکزی قلعه آواربرداری شد. در جریان کاوش های آن سال چهار اتاق متصل به یکدیگر هم کشف شد. تعدادی سفال لعابدار و بدون لعاب و اشیای فلزی مانند تبر آهنی نیز در همین فصل از کاوش به دست آمد.»

 کاوش هایی که ذهاب از آنها نام میبرد سال ۸۲ در دو فصل جداگانه در اردیبهشت و آذر ادامه پیدا کرد. مسیرهای آبرسانی قلعه که تنبوشه های سفالی بودند در همین فصل کشف شدند. فضاهای معماری مابین دیوار قلعه و محوطه بیرونی ارگ مرکزی و آثاری مانند تنور و سنگ آسیاب، اشیای فلزی بیشتر (میخهای آهنی)، انواع سفال و کاشی نیز محصول تلاش باستانشناسان و پژوهشگران در کاوشهای انجام شده در قلعه صلصال (سلسال) بودند.

 معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان گیلان مهمترین دستاورد این کاوشها را سکه های مسی مربوط به دوره اتابکان آذربایجان می داند: «سایر اشیای به دست آمده از قلعه به درستی نمی توانستند قدمت آن را مشخص کنند اما این سکه ما را تا دوره سلجوقی تقریبا همزمان با دوره احتمالی ساخت قلعه رودخان عقب میبرد.»

 ذهاب درباره قدمت واقعی قلعه تاکید میکند: «شاید این قلعه قدمتی بیشتر از ۸۰۰ تا ۹۰۰ سال هم داشته باشد. همانطوری که عدهای سعی دارند قلعه رودخان را به دوره ساسانی نسبت دهند، اما شواهد موجود اطلاعات بیشتری در اختیار ما نمیگذارد.»

 قلعه سلسال ۱۵ کیلومتری شمال تالش بین جاده تالش _ آستارا بالای تپهای ۸۰ متری در کنار شهرستان لیسار واقع شده است. پس از آخرین فصل کاوش مسئولان میراث فرهنگی دریافتند که مرمت و بازسازی قلعه هم به دلیل نداشتن اطلاعات کافی و هم به دلیل موقعیت خاص آن انجام پذیر نیست.

 «اگر بتوانیم در همین وضع آن را حفظ کنیم بهترین کار را انجام دادهایم اکنون هم موقعیت خطرناکی ندارد و می توانیم برنامه حفاظت و استحکام بخشی را طی سال آینده اجرا کنیم.»

 قلعه سلسال در پایین دست سوباتان واقع شده است و تنها اثر تاریخی معماری شناخته شده در این حوزه به شمار میرود. در جهتی مخالف قلعه درهای موسوم به دره خشک (گوری دره) قرار گرفته است. درهای سرسبز اما بدون وجود چشمهای جوشان. این دره را «نظری» اقامتگاه بزرگان مینامد. او که یکی از قدیمیها و از معتمدین تالش محسوب می شود هیچ قدمت مشخصی را برای اقامتگاه طبیعی دره خشک نمی شناسد. ساری داش (سنگ زرد) آلچالخ (محل رشد درخت آلوچه) هاچاداش (جایی که کوه به شکل تیر و کمان در آمده است) و باغ داگل (محلی که ییلاق ایل شاهسون از ایلات استان اردبیل به شمار میرود)، از دیگر محوطه های طبیعی شناخته شده و اسم و رسمدار در ارتفاعات ییلاق سوباتان هستند. گنج خانه را هم محلی ها غاری قدیمی می شناسند که کوهنوردان تنها ۴۰۰ مترش را شناسایی کردهاند.

 در حالی که دمای شهرهای مختلف استان گیلان مرطوب ترین استان کشور به ندرت به کمتر از یک درجه بالای صفر می رسد، در ارتفاعات سوباتان تابستان هم چاله های پر از برف دیده میشود. زمستان که می رسد جز دو خانوار کس دیگری در سوباتان نمی ماند. آنها به جنگل های دامنه البرز و کنار دریای لیسار کوچ می کنند. اینها را «لطفالله نظری» رییس شورای شهر تالش می گوید.

 سوباتان با دو مسافرخانه و هشت اتاق محوطه بکری برای گردشگران و دستنخورده برای پژوهشگران به شمار می رود.اگر از کوههای سوباتان به سمت لیسار سرازیر شوی دهکده های کوچکی را میبینی که سر راه کوچروها ساخته شدهاند و در مسیر آثار قبرستانهای قدیمی زیادی وجود دارد.

 سوباتان با قدمتی به اندازه کوه های پربرف البرز، گیلان سرسبز را از منطقه کوهستانی اردبیل جدا کرده است. اما مردمانش کوه را به قصد ارتباط با همسایگان غربی خود، سالیان درازی است که می پیمایند.

Print Friendly, PDF & Email

درباره‌ی مدیر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

کد امنیتی را وارد کنید *