خانه > زبان و ادبیات تالش > زبان مادری را آسان بنویسیم و آسان بخوانیم

زبان مادری را آسان بنویسیم و آسان بخوانیم

الفبای تالشی و تاتیچندسالی ست برای نوشتن رسا و روان  متون تالشی و تاتی شیوه نامه ای برپایه رسم الخط فارسی و لحاظ آوانگاری لاتین، با عنوان « الفبای جامع تالشی و تاتی » طراحی شده و در مطبوعات و رسانه های مجازی منتشر گردیده است. به دنبال انتشار این شیوه نامه پرسش هایی در مورد برخی نکات آن از سوی کاربران مطرح شده که طراح و مبدع شیوه نامه یادشده ، در چهار درس مشروح زیر، به آن پرسش ها پاسخ داده است:

درس اول :

ویژگی اختصاصی الفبای تالشی و تاتی

الفبای جامع تالشی – تاتی سه ویژگی دارد که کلید آموزش آن به شمار می آید. آن سه عبارتند از :

  • کاربرد آوای اِ کشیده e  در اول، وسط و آخرکلمه با استفاده از همزه. مانند:

اول : ئینَکا / eynakǎ ( تاتی ) ← آینه .

وسط : مئرد / merd ( تالشی ) ← مَرد .

یا  :  نوئه / noe ( تالشی ) ← نهادن .

و در آخر با  های بیان نوشته می شود. مانند:

تنها : ژنده / žande (تالشی جنوبی) ← زدن .

متصل : نشته / nәšte (تالشی) ← نشستن .

  • کاربرد آوای اَ a (فتحه) : این آوا در وسط و آخر با فتحه( ــَ  )نوشته می شود و در اول کلمه با الف و فتحه . مانند:

اول : اَنار/ anǎr ( تالشی – تاتی ) ← انار .

وسط و آخر : نَنَ / nana ( تالشی ) ← مادر، دستَ / dasta ( تاتی – تالشی ) ← دسته ، چَمَ / čama ( تاتی – تالشی ) ← مال ما .

  • کاربرد آوای اِ کوتاه ә (کسره) .

در الفبای جامع، برای نوشتن این آوا می توان از هفتک ( ˇ ) یا نشانه سکون بهره برد . به سبب این که سکون ( ـْ  ) در همه صفحه کلیدها وجود دارد ودر کیبورد رایانه با کد alt+0250  فراخوانده می شود. نگارنده خود از آن استفاده می کند. زیرا این مورد یک نشانه قراردادی ست و ستقلا عرف هیچ واج یا آوایی نیستند. به رور زمان مشخص خواهد شد که کدا یک از این ها باید حذف شود:

اول : اْم / әm ( تاتی – تالشی ) ← این

وسط و آخر : چْمْن / čәmәn ( تالشی ) ← مال من، اشتْ / әštә ( تاتی – تالشی ) مال تو. 

درس دوم:

در درس اول سه ویژگی الفبای جامع تالشی- تاتی برشمرده شد و درهرمورد توضیحات مختصری آمد. در این درس به ساختار این الفبا می پردازیم .

الفبای جامع که حاصل یک تلاش ۲۰ ساله است برای بکارگیری رسم الخط رایج فارسی در نوشتن بهترو روان تر متون تالشی، ساختاری با ویژگی زیر دارد:

۱ – حروف ث، ح، ص، ض، ط، ظ، ع و ق، در این الفبا وجود ندارد ولی برای نگارش واژه های عربی، دخیل در تالشی رایج،  به کار گرفته می شوند .

۲ – حروف صامت در الفبای جامع،( جز موارد نرکامی شدگی) دقیقا دارای همان ارزش واجی و کاربردی هستند که در فارسی دارند . بنابراین نیاز به شرح و توضیح و آموزش ندارند.

۳ – تفاوت بین الفبای جامع تالشی- تاتی با رسم الخط و شیوه نگارش فارسی ، در بخش مصوت ها نهفته است . در این که برپایه الفبای فارسی، کدام مصوت را چگونه بنویسیم . در این شیوه کسره ( ә ) و فتحه ( a ) در آخر کلمه ها، به به شیوه فارسی نوشته نمی شود

۴ – در الفبای جامع دو نقطه ( ̈ ) نشانه واج های نرم است . به عبارتی برای اینکه واج نرم از جفت ساده اش باز شناخته شود، بر روی آن واج، دونقطه گذاشته می شود. مانند:

ľǎl / ڵال = بزرگ خوشابری، در تقابل با lǎl / لال = نا گویا .

آموزش الفبای جامع تالشی- تاتی، به خاطر درست نویسی این زبان لازم است. این کار نیازمند پذیرش اصل این شیوه و صرف وقت است .

درس سوم :

۱ – در فارسی به تبعیت از عربی، «الف / ا » در اول کلمات همزه است نه الف وحرکت پذیر نیست. ولی این قاعده در الفبای جامع مردود است . برعکس قاعده عربی- فارسی، الف هویت وارزش واجی دارد و برابر است با ( a ) در آوانگاری لاتین . در حالت متصل  به صورت فتحه نوشته می شود و در صورت مجزا همراه با خط کرسی عمود.

مثلا برای نوشتن= پسر/ زواَ zoa، روده / رواَ roa . دیر/ اَری، ما / اَمَ ama.

به عبارتی آنچه که در اول کلمه برای آوای a به صورت « ا »  نوشته می شود، یک واج نیست بلکه برابرقاعده این الفبا،یک خط کرسی عمود برای فتحه « ـَ » است و فتحه واج به شمار می آید . اما الف در هرجای کلمه که نماینده آوای« آ / ǎ » است، در اول کلمه، با کلاه و در دیگرجاها بدون کلا می آید.

۲ – چنان که آمد در الفبای جامع از نشانه همزه برای آوای « e / اِ کشیده » در اول و وسط کلمه استفاده می شود . این آوا در حالت غیر متصل به صورت « ه » و درحالت متصل آخر، به صورت « ـه / های بیان » آشکار می شود.

توضیح این که در فارسی، آوای « e / اِ کشیده » فراوان وجود دارد ولی با این که خوانده می شود، هرگز نوشته نمی شود . مانند :

erǎdeh / ئراده . که اراده نوشته می شود و باعث غلط خوانی می شود.

meydǎn / مئیدان . که میدان نوشته می شود.

del / دئل . که دل نوشته می شود .

این نوع آیین نگارش در فارسی سرچشمه غلط خوانی و بروز مشکلات املایی گسترده ای شده است . ولی الفبای جامع اجازه نمی دهد آن آفت دامنگیر تالشی و تاتی نویسی بشود .

درس چهارم :

برابر رسم الخط جامع، هرکلمه همان گونه که تلفظ می شود؛ همان گونه هم نوشته می شود. مانند :

سیاه /  سییا

بهتر / بئختَر

کله / کَللَ

در نوشتن کلمات دخیل نیز روش نگارش به همین گونه است اما از لحاظ املایی در آن دخل و تصرف نمی شود . مانند:

فارسی        باید نوشت        نباید نوشت

 صدا قت      صیداقت            سیداغت  .

 معصومه     مَصومَ .            مَسومَ .

صبح           صْب  .             سْب

نکته دیگر این است که در الفبای فارسی، نوعی واو وجود دارد که به آن واو معدوله می گویند . این واو درفارسی نوشته می شود ولی خوانده نمی شود. مانند : خواستن و خواهش و … در الفبای جامع چنین واوی وجود ندارد . بنابر این نوشته می شود:

خواستن  /  خاسته  

خواهش  /  خاهیش

خواهر  /  خا ، خاو ، خالا

یکی از مصوت های ترکیبی در تاتی و تالشی ( ow ) است در:  دوران / dowrǎn فارسی . بیشتر تاتی و تالشی نویسان برای نوشتن این صدا مشکل دارند . الفبای جامع ، این مشکل را برطرف کرده است. مانند :

دوره / دائورَ

سبو  /  سائوچَ

دولت / دائولَت

لینک دریافت فایل الفبای جامع تالشی و تاتی دانلود مقاله الفبای جامع تالشی – تاتی

Print Friendly, PDF & Email

درباره ی مدیر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

کد امنیتی را وارد کنید *