خانه > تاز ه ها > درگذشت استاد احسان یارشاطر

درگذشت استاد احسان یارشاطر

پرفسوراحسان یار شاطر ، استاد سابق دانشگاه تهران، بنیان‌گذار مرکز مطالعات ایران‌شناسی و استاد بازنشسته مرکز مطالعات ایرانی در دانشگاه کلمبیا (نیویورک) و مدیر دانشنامه ایرانیکا  دیروز (شنبه دهم شهریور) در سن ۹۸ سالگی در کالیفرنیا درگذشت. او نخستین ایرانی است که پس از جنگ جهانی دوم در آمریکا به مرتبه استادی رسید!

شادروان یارشاطر که از میان پژوهشگران ایرانی بیشترین تحقیقات علمی را در زمینه تاتی و تالشی انجام داده است ، تاتی و تالشی را بازبسته آذری دانسته و نخستین محققی ست که از ارتباط  تالشی با مادی سخن گفته و در این باره گفته است :

«  در بازسازی زبان مادی باستان که تاکنون بیشتر براساس آثار این زبان در کتیبه های هخامنشی صورت گرفته است ، اکنون می توان بازمانده گویش های آذری « تاتی » آذربایجان و تالش را نیز ملحوظ داشت. توافق اصولی قواعد صوتی این گویشها با قواعد صوتی مادی باستان ادامه زبان مادی را تایید می نماید”

نگارنده افتخار داشته است که از مکتب آن ایران شناس بزرگ، کسب فیض نماید. در پیشبرد تحقیقات و رفع برخی اشکالات از راهنمایی های وی سود جسته است. خصوصا اینکه در امرتالیف « فرهنگ تطبیقی تالشی و تاتی و آذری» خودرا مدیون تشویق ایشان می داند ( عبدلی ).

پروفسور یارشاطر ایرانشناسی که تکرار نمی شود

پروفسور احسان یار شاطر بنیان‌گذار و سرویراستار دانشنامه ایرانیکا، بنیان‌گذار مرکز مطالعات ایران‌شناسی،بنیان‌گذار دانشنامه ایران و اسلام، بنیان‌گذار بنگاه ترجمه و نشر کتاب، صاحب کرسی ایران‌شناسیِ دانشگاه کلمبیا و استاد بازنشسته مطالعات ایرانی در دانشگاه کلمبیا نیویورک بود. وی نخستین ایرانی است که پس از جنگ جهانی دوم در آمریکا به مرتبه استادی رسید. یارشاطر بنیان‌گذار و سرویراستار دانشنامه ایرانیکا بود که در دانشگاه کلمبیا در نیویورک مستقر است و از آغاز دهه ۱۹۷۰ نزدیک به ۴۰ ویراستار و ۳۰۰ نویسنده از سراسر آمریکا، اروپا و آسیا با آن همکاری داشته‌اند. یارشاطر ویراستاری سه مجلد از تاریخ ایران کمبریج را هم به عهده داشته و نویسنده شانزده جلد کتاب تاریخ ادبیات ایران است. احسان یارشاطر دانش‌آموخته دوره دکترای رشته زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه تهران و دانش‌آموخته دوره دکترای زبانشناسی ایرانی در مدرسه مطالعات مشرق‌زمین و آفریقا دانشگاه لندن بود و از شاگردان ایرانی والتر هنینگ و مری بویس به‌شمار می‌آید.
دکتر یارشاطر از نسل اندیشمندان وطن خواه دوران مشروطه بود که با وجود دوری از وطن هیچگاه از خدمت به وطن غافل نشد و معتقد بود وطن آنجاست که بتوان به ایران خدمت کرد و زبان فارسی را وطن خود می دانست. یارشاطر انسانی وارسته بود که تمام عمر و سرمایه خود را در تلاش برای اعتلای زبان فارسی بود و درگذشت وی خسران بزرگی برای جامعه علمی ایران است.
ابراهیم پورداوود، از استادان و از مشوقین وی برای مطالعه ادبیات و زبان باستانی ایران بود. او توسط بورسی از شورای فرهنگیِ بریتانیا در ایران به لندن رفت تا در زمینه تعلیم و تربیت ادامه تحصیل بدهد، ولی بعد از رسیدن به لندن، نزد والتر هنینگ استاد زبان‌های باستانی ایران رفت. او نزد والتر هنینگ و مری بویس زبان پهلوی را فراگرفت. در سال ۱۳۳۲ فوق لیسانس خود را تمام کرده و موضوع رساله دکترایش این بود که «زبان مردم آذربایجان نه ترکی بلکه زبانی بنام تاتی بوده‌است». رساله نزد هنینگ، تاتی مربوط به روستایی در قزوین و در کمیجان استان مرکزی می‌باشد. در بازگشت به ایران به تدریس زبان‌های باستانی ایران پرداخت. در همین ایام دانشگاه کلمبیای نیویورک از او دعوت به تدریس کرد.
ایرانیکا دانشنامه‌ای است درباره‌ تاریخ، فرهنگ، هنر و جامعه‌ ایران و به همت و مدیریت پروفسور احسان یارشاطر تاسیس شد و اکنون به وسیله‌ بخش پژوهش‌های ایرانی دانشگاه کلمبیا در نیویورک چاپ می‌شود. ایرانیکا، بنگاه ترجمه و نشر کتاب یا مرکز مطالعات ایرانشناسی دانشگاه کلمبیا، تنها گوشه‌ای از تلاش‌های فرهنگی احسان یارشاطر است، اگرچه شاید مهم‌ترین آنها، اما به این فهرست می‌توان موارد بسیاری را اضافه کرد، مثل دانشنامه ایران و اسلام (با وقوع انقلاب سال ۱۳۵۷ کار این دانشنامه در جلد دهم متوقف ماند)، مجموعه میراث ایران (چهل و پنج جلد ترجمه متون کلاسیک فارسی به زبان‌های غربی‌) و فراهم آوردن امکان ترجمه انگلیسی تاریخ طبری (کتاب با حواشی و توضیحات چهل مجلد شده است).
شاید عده‌ای بر این عقیده باشند که دهه‌ها دوری از ایران مفهوم وطن را در ذهن یارشاطر کمرنگ‌تر کرده، ولی تعریف او از وطن خط بطلانی بر این عقاید است:
«وطن ما، به یک معنی، سرزمینی‌ است پر از صحراهای فراخ و کوه‌های بلند و رودها و دریاچه‌هایی که در درازای زمان بارها زیر پای مهاجمان مختلف کوفته شده و باز به‌ پا خاسته… ولی ما وطن دیگری هم داریم که در ذهنمان جای دارد. وطنی که رودکی در آن چنگ می‌نواخت و فردوسی از خِرَد و دلاوری‌های قهرمانان سخن می‌گفت و خیام سرگردانی انسان را بازمی‌نمایاند و ابوسعید و نظامی و سعدی و مولوی و حافظ، با استادی حیرت‌انگیز، از ظرایف روان انسان (بیش از همه عشق) سخن می‌گفتند. این وطن را می‌توان از گزند حوادث در امان داشت. وطن من این وطن است… وطن من زبان فارسی‌ است.»
«حکمت تمدنی؛ گزیده آثار استاد احسان یارشاطر» به کوشش و ویراستاری محمد توکلی طرقی، جمع‌آوری شده و انتشارات «پردیس دانش» نیز کار نشر آن را بر عهده داشته است.

منبع : کانال تلگرامی آذری ها

گروه رسانه ای تالش شناسی درگذشت این ایران شناس کم نظیر و چهره علمی ماندگار ایران و جهان را به شاگردان و دوستداران وی تسلیت عرض می نماید.

Print Friendly, PDF & Email

درباره ی مدیر

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

کد امنیتی را وارد کنید *