خانه > تاز ه ها > جنبش قومی تالشان در جمهوری آذربایجان

جنبش قومی تالشان در جمهوری آذربایجان

مصاحبه با وارتان وُسکانیان، رییس بخش ایرانشناسی دانشگاه دولتی ایروان

وارتان وسکانیانآرام سرکیسیان /  آرسن نظریان

سرویس خبروگزارش پایگاه تالش شناسی :  در٢۶ ماه دسامبر، در بخش ایرانشناسی دانشگاه دولتی ایروان، میزگردی با موضوع “تالشان در تاریخ و در عصر حاضر” برگزار شد که در آن کارشناسان و استادان ارمنی و فعالین و کنشگران معروف تالشی شرکت داشتند. در باره مباحث و نتایج آن میزگرد، آرام سرکیسیان با وارتان وسکانیان، کارشناس مسایل ایران و رییس بخش ایرانشناسی دانشگاه دولتی ایروان، گفتگویی انجام داده که در زیر آمده است

 –  آقای وسکانیان، لطفا بگویید  محور گفتگو های انجام گرفته در میزگرد « تالشان، تاریخ و اوضاع معاصر » چه بود .

–  میزگرد با همکاری کرسی ایرانشناسی دانشگاه دولتی ایروان و جنبش قومی تالش شمالی ترتیب داده شده بود. از تالشا ن پنج نفر، شامل نمایندگان جنبش، به ریاست اکرم همت اف/ همت زاده*، رییس جنبش ملی تالش- مغان شرکت کردند. موضوعات و مسایلی که طی میزگرد مورد بحث و بررسی واقع شد به طور خلاصه به جنبش ملی – قومی تالشان و دورنما و امکانات گسترش دانش تالش شناسی را دربر می گرفت. نظرات ابراز شده از جانب تالشان عموما به سازماندهی مجدد جمهوری آذربایجان مربوط می شد، که از طرفداران خودمختاری در محدوده آذربایجان تا استقلال و جدایی از آن کشور در نوسان بود، چیزی که باتوجه به عوامل متعدد داخلی و خارجی آذربایجان و منطقه و هم چنین خودآگاهی ملی- قومی تالشان، غیر طبیعی نیست.

–  جنبش ملی- قومی تالشان در حال حاضر در چه مرحله ای است؟ آیا تالشان در فکر خودمختاری هستند یا استقلال؟

–  البته، افراد، کنشگران و گروههای متعددی در میان مردم تالش هستند که در زمینه مسایل سیاسی و اجتماعی بسیار فعالند و علیه رژیم علی یف به مبارزه برخاسته اند. اما، گرچه به این مبارزات نباید کم بها داد، لکن بیش از حد هم نباید آنرا بزرگ جلوه داد. انتظار طغیانی وسیع در آینده نزدیک در تالشستان علیه حکام باکو و یا تجزیه عنقریب جمهوری آذربایجان، در حال حاضر برداشتی غیرواقع بینانه است.

به هرجهت مبارزات تالشان در چند جهت انجام می گیرد. یکی در جهت استقرار نظام دموکراتیک و مردم سالار در سراسر جمهوری آذربایجان فارغ از تعلق قومی و مذهبی و دیگری منحصرا مبارزه برای احقاق حقوق ملی – قومی، که در میان آنها طرفداران خودمختاری و یا استقلال کامل از این کشور با هدف ایجاد کشور مستقل “تالشستان”، مثل آنچه در قره باغ در جریان است، وجود دارند.

جریان مخالف دیگری که غالبا از حیطه توجه بیرون می ماند، جریانی است که تقریبا در تمامی آذربایجان حضور دارد که شامل گروههایی است که وحدت حول مذهب شیعه را هدف خود قرار داده اند. در میان اینها گاهی تالشان، تاتها و یا ایرانی های قفقازی نیز دیده می شوند.

بدین ترتیب، در قلمرو تالشستان فعلی ایده یا فکر سیاسی واحدی که تالشان را به سمت هدف معینی هدایت کند وجود ندارد. البته، چنین وضعیتی خیلی غیرطبیعی نیست، زیرا از تقریبا دویست سال پیش، یعنی زمانی که مناطق تحت سکونت تالشانبه امپراتوری روسیه منضم شد و سپس در تقسیمات کشوری جمهوری اول آذربایجان (١٩١٨) قرار گرفت و اکنون هم بخشی از آذربایجان فعلی است، سیاست مستحیل ساختن مردم تالشستان در جمعیت آذری و محو هویت آنها به طور مداوم و منظم اعمال شده است. این سیاست نتایج فاجعه آمیز دیگری، هم برای تالشان و هم ارمنیان، به بار آورده است. با کمال تاسف می بینیم که سربازان تالشی که در ارتش آذربایجان خدمت می کنند به جبهه قره باغ نیز اعزام می گردند و قربانی می دهند، چیزی که مغایر با منافع دو ملت دوست و همسایه است.  از این منظر، اقداماتی که در این زمینه لازم است انجام گیرد، باید معطوف به حداقل تضمین بی طرفی قسمت اعظم جمعیت تالشی دررابطه با مساله قره باغ باشد.

–  آقای وسکانیان، شما قبلا اظهار داشته اید که رژیم علی یف بخش اعظم تالشان را به عنوان “گوشت دم توپ” دربرابر ارمنیان مورد استفاده قرار می دهد.  تالشان به طور کلی چه نقشی در منازعه قره باغ داشته اند و در صورت بروز جنگی تاره چه نقشی می توانند ایفا نمایند؟

–  تالشی های مشمول خدمت سربازی به طور معمول باید در نیروهای مسلح آذربایجان خدمت کنند. هم چنین در واحدهای ویژه ارتش نیز نظامیان تالشی حضور دارند. درطی جنگ اول قره باغ، یک واحد تالشی به فرماندهی همین علی اکرم همت اف/ همت زاده در جبهه قره باغ جنگیده است. لکن، بسیار جالب است که آقای همت زاده در سال ٢٠١۳ طی سفری به قره باغ، که پیشتر علیه آنها جنگیده بود، اذعان کرد که شرکت آنها در نبرد قره باغ در آن زمان عملی پرسش انگیز و توجیه ناپذیر بوده است. در میزگرد مورد بحث، اسماعیل شبانف، یکی دیگر از رهبران ملی- قومی تالش، حتی فراتر از این رفت و گفت که تالشان هم در آنزمان می بایستی مثل اهالی قره باغ از جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی جدا می شدند.

در مورد نظر و موضع تالشان درپیوند با مناقشه قره باغ لازم است توضیح داده شود که قسمت اعظم جمعیت تالش در منطقه تالشستان زیر بمباران تبلیغاتی رژیم باکو قرار دارد و نتیجه آن این است که در خیلی از موارد موضع آنها با موضع رسمی دولت آذربایجان تفاوت زیادی ندارد. درمقابل، تعداد قابل توجهی روشنفکر و کنشگر سیاسی- اجتماعی وجود دارد که نه تنها مخالف شرکت تالشان در جنگ و قربانی دادن برای رژیم فاسد باکو هستند، بلکه طرفدار همکاری گسترده و همه جانبه میان تالشان و ارمنیان می باشند، موضوعی که در میزگرد هم مطرح شد. درواقع، یکی از دست آوردهای مهم این میزگرد رسیدن به توافق های اولیه راجع به نحوه تحکیم و گسترش همکاریهای آتی میان ارمنیان و تالشان بود، که از آن جمله ایجاد یک پلاتفرم فعال ثابت با شرکت کنشگران و نمایندگان سیاسی- اجتماعی دو طرف را می توان نام برد. هدف از ایجاد چنین پلاتفرمی در وهله اول متبلور ساختن منافع و مصالح مشترک دو ملت و در متن آن خنثی ساختن سیاستهای ضد ارمنی و ضدتالشی رژیم علی یف می باشد.

–  به طور ملموس چه فعالیتهایی در توافقهای حاصله در میزگرد در نظر گرفته شده است.

–  توافق شد که در چارچوب پلاتفرم یادشده یک کانال دیپلماتیک مردمی ایجاد شود، تا از طریق آن طرف ارمنی، باتوجه به تجارب و امکاناتش در سطوح دولتی و غیردولتی، حتی الامکان به طرف تالش کمک کند تا اولا، موارد تضییع حقوق و مسایل و مطالباتش از حکام باکو را بتواند به گوش عموم برساند و ثانیا، باتوجه به قصد و هدف تالشان دایر بر طرح دعاوی نزد مراجع بین المللی برای احقاق حقوق خود، امکانات و کمک و مشاوره حقوقی در اختیار طرف تالش قرار داده شود. کوتاه سخن، هدف کلی از ایجاد این پلاتفرم به تحقق رساندن کل ظرفیت بالقوه همکاری ارمنیان و تالشان است که تا کنون به دلایل مختلف به طور بایسته و شایسته مورد استفاده قرار نگرفته است.

یک دست آورد بسیار مهم دیگر میزگرد به اقدامات آتی ما در زمینه علم تالش شناسی مربوط می شود. درنظر داریم در طرحها و برنامه های آکادمیک آتی مان در این زمینه، همکاران، روشنفکران و صاحب نظران تالشی را نیز شرکت دهیم، زیرا به جرات می توان گفت که کرسی ایرانشناسی دانشگاه دولتی ایروان، تنها مرجعی است که تالش شناسی، به عنوان یکی از اجزاء علم ایران شناسی، موضوعات درسی متعدد و متنوعی مثل زبان، ادبیات، تاریخ، فرهنگ، مذهب، مردم نگاری، جنبشهای سیاسی، اجتماعی و غیره را شامل می شود. در سالهای اخیر تیم فعالی از کارشناسان سطح بالای ایران شناس در دانشکده ما به وجود آمده که امیدوارم وظایف پراهمیت مشروح در بالا را بتواند به بهترین وجه به انجام رساند.

 __________________________________________________________________________

* منابع:

http://www.1in.am/2070383.html

پانویس مترجم:

+ علی‌اکرم همت اف یا علی‌اکرم همت زاده (متولد ۱۹۴۸) نظامی، سیاستمدار، فعال حقوق بشر تالشی جمهوری آذربایجان و تنها رئیس جمهور جمهوری خودگردان تالش- مغان (در سال ۱۹۹۳) و رهبر کنونی جنبش ملی تالش است که اکنون به عنوان پناهنده در اروپا به سر می برد. همت اف با درجه سرهنگی و به سرکردگی گردانی از تالشاندر جنگ قره باغ شرکت کرد. او خود عضو جبهه خلق آذربایجان به رهبری ایلچی بیگ بود و در ١٩٢٢ معاون وزیر دفاع جمهوری آذربایجان شد. در گرماگرم جنگ قره باغ، پس از آنکه نیروهای باکو در حال عقب نشینی بودند، تغییر موضع داد و جمهوری خودگردان تالش- مغان را بنیان گذاشت.

پس از استقرار آتش بس و قدرت یافتن حیدر علی یف، جمهوری خودخوانده تالش- مغان با حمله نظامی آذربایجان ساقط شد. همت زاده دستگیر و به اتهام خیانت محاکمه و به اعدام محکوم گردید، لکن با اعتراض شورای اروپا مجازات وی به حبس ابد تبدیل شد. در دوران حبس تحت خشونت و بدرفتاری ماموران آذری قرارگرفت. تا سال ۲۰۰۴ در زندان بسر برد، تا اینکه با فشار سازمان‌های جهانی حقوق بشر زندانی سیاسی شناخته شد و به درخواست شورای اروپا محاکمه‌ای دوباره درمورد وی صورت گرفت. در ۲۰۰۴ از زندان آزاد شد، اما تابعیت آذربایجانی وی سلب گردید و به اروپا پناهنده شد.

در سال ٢٠١۳ سفری به ارمنستان و قره باغ نمود. در قره باغ طی مصاحبه ای اعلام کرد که جنگ قره باغ جنگ تالشان نیست و از مردم خود در جمهوری آذربایجان خواست که در صورت بروز جنگی تازه در آن شرکت نکنند.

برگرفته از ویکیپدیا، پایگاه تالش شناسی و غیره :

https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B9%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D9%85_%D9%87%D9%85%D8%AA%E2%80%8C%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87

http://taleshen.ir/%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D9%85-%D9%87%D9%85%D8%AA-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%82%D8%B1/

Print Friendly, PDF & Email

درباره ی مدیر

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

کد امنیتی را وارد کنید *