خانه > هنرو فرهنگ > جارشَ بافی در تالش

جارشَ بافی در تالش

جارشَ jǎrša یا سَرْغ sarәq نوعی پارچه است که بافت آن از دیرباز در تالش رواج داشته و هنوز در چند محل، از جمله در روستای اردَ رضوانشهر رواج دارد. این پارچه پشمی که با طرح های هندسی به رنگ های شاد و اغلب سرخ، در کارگاه های خانگی بافته می شود، معولا برای دوخت نوعی دستمال بزرگ ویژه زنان مورد استفاده قرار می گیرد .

بافت جارشَ در دیگر نقاط گیلان نیز رایج است و هه جا کاربرد مشابهی دارد. ولی نام آن در مناطق دیلم و گیل، مشهور است به « چادر شب» به سبب این که این پارچه نه پیوندی با شب دارد و نه با چادر، به نظر می رسد که تحریف شده « جارشَ » است .

این پارچه از نخ‌های پشمی و ابریشمی و جدیدا با الیاف پنبه‌ای و غیره با استفاده از دستگاه های ساده و سنتی ویژه ای بافته می‌شود. نخ‌های مورد استفاده برای بافت این پارچه، سابق در محل به وسیله زنان رشته و رنگ آمیزی می شد ولی جدیدا آن را به صورت آماده تهیه می‌کنند.

 دستگاه جارشَ بافی که به آن « جارشَ وَجَ دسگا / jǎrša-vaja dasgǎ » گفته می شود، ماشینی ست که اغلب قطعات آن از چوب ساخته شده و بر روی چاله ای در کف اتاق قرار می گیرد که به آن « پاچال » گفته می شود. نام قطعات مذکور به شرح زیر است :

 ورد vard: دو چوب موازی به اندازه ۵۰ سانتی‌متر که میان تارها قرار دارد و میان آن با رشته نخ‌های کنفی تقسیم شده است که تارها از میان آن می‌گذرند.

اروس arus: حلقه‌ای است که از سقف اتاق یا کمان روی دستگاه آویزان است و ورد را نگه می دارد.

  تا : tǎ  رشته نخ‌های افقی است که از میان ورد می‌گذرد.

شانهšuna :   وسیله‌ای چوبی است، که تارها از میان آن گذشته‌اند و پس از هر رج بافت بر روی قسمت بافته شده کوبیده می‌شود.

تون ton: مجموعه نخ‌های است که به صورت عرضی در تارها تنیده می‌شود.

 ارج arj: ابزاری چوبی با تیغه آهنی است، که بر روی قسمت بافته شده قرار می‌گیرد تا آن‌را ثابت نگه دارد.

 دسکش daskaš: ابزاری است که معمولا از شاخ گوزن ساخته می‌شود و در حفره درون پیش نورد قرار می‌گیرد و با طنابی به محل نشستن بافنده وصل است و برای سفت کردن قست بافته شده به کار می‌رود.

 نورد navard: چوبی افقی بر دستگاه است در پیشروی بافنده که قسمت بافته شده در آن پیچیده می‌شود.

مکو maku: ابزاری چوبی است که نخ تون جهت بافت به دور آن پیچیده شده است.

پس نورد pasnavard: چوبی است، که به صورت افقی در پایه‌های عمودی دستگاه قراردارد و به روی آن چوب‌های کوتاهی قرار دارد که به آن شوشَ šuša یا نی شونه nǝšuna و بسته شده و نخ‌های تار به دور آن پیچیده شده است.

 هزنا haznâ: چوبی است مدور که در سوراخ تعبیه شده در پس نورد قرار دارد از این ابزار جهت شل یا سفت کردن پارچه بافته شده، استفاده می‌شود.

 پاچو pâču : دو عدد چوبی است، که در قسمت زیرین دستگاه جهت قرار گرفتن پای بافنده تعبیه شده است، که به وسیله آن بافنده تارها را از یکدیگر جهت بافت و عبور دادن ماکو از میان تار استفاده می‌کند.

 پاچال pâĉâl : قسمتی چوبی از دستگاه است که بافنده بر روی آن می‌نشیند. اجزا در طرح قابل مشاهده است

 برای آغاز بافت، نخست باید چله‌کشی čella.keši یا سرگته sar.gate  انجام شود. برای چله کشی نخست به اندازه طول پارچه‌ای که قرار است، بافته شود مقداری نخ را آماده می‌کنند وطبق نقشه‌ای که برای آن در نظر دارند، چندین چوب را با فاصله از هم بر روی زمین فرو می‌کنند و سپس نخ چله را به تفکیک رنگ به ترتیب به دور این چوب‌ها می‌پیچیند تا به اندازه عرض دلخواه و مورد نظر پارچه برسند سپس آن‌را به دور پس نورد پیچیده و آن‌را از روی شانه به پیش نورد متصل می‌کنند و سپس با دستکش نورد را نگاه داشته و نخ‌ها را محکم می‌کشند در این مرحله تارها آماده بافت شده‌اند، نخ پود را درون ماکو قرار می‌دهند و از میان تار عبور می‌دهند و سپس از هر رج روی آن شانه می‌کوبند.

نقش‌هایی که توسط دستان هنرمند زنان بر پارچه زده می‌شود بر اساس ذهن‌های بافندگان متفاوت است و برای این نقش‌ها به گویش محلی به آن بوته buta می‌گویند. اسامی گوناگونی را اختصاص داده‌اند مانند: قالییَ بوتَ، مانگَ بوتَ، خشتَ بوتَ…

 بافت جارشَ با کاربری‌های گوناگون انجام می‌شود مانند: تن پوش که به دور کمر بسته می‌شود. لئف و جیگا رو/ رواندازرخت‌خواب ، جانماز، ساک دستی و…

 جارشَ بافی هنری زنانه است که از دیرباز نسل به نسل مادران به دختران آموخته‌اند تا با سربلندی هویت خود را بیان کنند.

ابزار و اشیای آماده سازی مواد اولیه:

 ۱- شانه مخصوص جهت حلاجی پشم‌های شسته شده .

۲  .چَرَ ĉara   چرخ ریسندگی که پشم،‌ پنبه و ابریشم با آن ریسیده می‌شود.

. ۴ دوک  duk: جهت رسیدن و کلاف کردن الیافت

. ۵ خال چین xâlĉin: ابزاری چوبی جهت کلاف کردن تخت‌های ریسیده شده

. ۶ چلیجه ĉalija: چرخ چوبی جهت ماسوره کردن نخ‌های ریسیده شده

.   ۷ پش‌چین peŝĉin : ابزاری است چوبی جهت باز کردن کلاف‌ها.

 ابزار رنگرزی :

۱ – رنگ‌های طبیعی مانند: پوست انار، پوست گردو،‌ پوست سیب درختی.

 ۲ – دیگ‌های بزرگ: جهت جوشاندن آب و تهیه الیاف رنگی به نام غزون.

ابزار بافت:

 ۱ – نخ‌های پشمی یا ابریشمی

 ۲- قرقره‌های پرشده از نخ‌های رنگ آمیزی شده پشمی یا ابریشمی.

۳ – دستگاه پاچال. / علی عبدلی

 

Print Friendly, PDF & Email

درباره ی مدیر

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

کد امنیتی را وارد کنید *