خانه > هنرو فرهنگ > آیین شب چله در تالش

آیین شب چله در تالش

 اکرم حبیب نژاد نصیر محله

 شب یلدا(۱) آخرین شب فصل زرد و برگ ریزان پاییز است و فردای آن صبح زیبای اولین روز فصل همیشه سفید زمستان آغاز می شود . یلدا یا نام دیگر آن شب چله بلندترین شب سال است . که بلند بودن آن با شبهای دیگر فقط تفاوتش یک دقیقه است و فقط بهانه ای است برای توجیه این شب . در این شب طبق سنت گذشته ما ایرانیان که از قدیم بر جای مانده هر شهر و روستایی آیین مخصوص به خود را دارند

که سعی می کنند آنرا تا حد توان برگزار نمایند. به نظر می رسد گذشتگان ما خوب می دانستند که دنیای ماشینی و صنعتی آینده حسابی آدم ها را از هم دور می کند به همین سبب این شب را بهانه ای قرار داده اند برای به جا آوردن رسم زیبای صله رحم و دید و بازدید دوستان و آشنایان و بخصوص کوچکترها از بزرگترها! از قدیم در شهرستان و روستاهای اطراف ما نیز این شب نزد مردم از اهمیت خاص برخوردار بوده است به طوری که سعی می کردند حتی الامکان دور هم باشند و از احوال هم جویا شوند. معمولا اعضای کوچک هر خانواده با هم هماهنگی می کردند و در خانه بزرگ خانواده یا خاندان حاضر می شدند. مادر خانواده به کمک دیگر خانم های فامیل سعی می کنند خوش مزه ترین غذا را برای مهمانان خود تهیه نمایند و از  برنج  مرغوب که در نزد ما برنج دم سیاه است پخت کنند و از غذاها خورشت هایی مثل فسنجان، ماهی سفید ،تره محلی ( برای گیلکان ترش تره و برای تالشان نوعی تره خاص َمژگه تارَه) درست می کنند. از خورشت کدو و ترشیجات و بخصوص سیر ترشی نمی توان گذشت . بعد از صرف شام از مهمانان با میوه های این فصل ( انار ، سیب ، پرتقال ، ازگیل ) پذیرایی می شود . از قدیم می گویند خوردن میوه ترش برای سرما نخوردن در این فصل خوب است؛ امروزه به سبد میوه ها موز و چند قلم میوه جدید هم اضافه شده است . خانم ها یک کنج خانه و آقایان هم در کنج دیگر خانه مشغول صحبت می شوند آقایان مشغول انجام دادن بازی های محلی و سنتی مخصوص این شب مثل پیچاز (که از استخوان قسمتی از بدن گوسفند به دست می آید ) و خانم ها هم به خصوص در محل های تالش نشین به بافتن جوراب پشمی ( پاتُون ) و حرف و حدیث ها در مورد خودشان سرگرم هستند و خوردن دو چیز در این شب بسیار جالب است . هندوانه در شب سرد زمستان و کدوی گرم . معمولا مرغوبترین کدو را خانواده ها برای این شب حفظ می کنند و از بعد از ظهر همان روز به پختن آن مشغول می شوند . برشته برنج ( برنج سرخ شده ) حلوای محلی ، لاکوی محلی ( نان برنجی ) و ازگیل را هم از مدت ها قبل داخل کلش برنج ( کاه ساقه برنج ) می گذازند تا خوب برسد و خوشمزه شود . خواندن اشعار شعرای معروف مانند حافظ فالنامه حافظ ، سعدی و مولوی به خصوص دو بیتی های بابا طاهر به این شب رنگ و بوی دیگری می دهد نقل داستان های اساطیری از زبان مادر بزرگ ها و پدر بزرگ های فامیل هم قشنگ ترین قسمت این شب است که هم جالب است هم پند آموز . بعضی از خانواده ها هم که تازه عروس دارند برای شادی هر چه بیشتر خود و خانواده عروس خانم مراسمی را به عنوان شب چله برای عروس خودشان برگزار می کنند و از مهمانان با میوه و شیرینی و تنقلات سنتی پذیرایی می شود و هر دو خانواده برای عروس و داماد کادویی جداگانه تهیه می کنند و مهمانان هم هر کدام چیزی به عنوان شیرینی به عروس و داماد جوان می دهند و برایشان آرزوی خوشبختی می کنند. در قدیم رسم بود اگر برای عروس یا دختر خانواده ای فرزند نمی شد مادر خانواده پشت یکی از در های خانه می ایستاد و با دو دستش گوشهایش را می گرفت و این آواز را سر می داد . یلدا پر ، یلدا مار ، یلدا سه تا پسر داره ، یکی حسن ، یکی حسین ، یکی خلیل راهنما ، ای خلیل راهنما راه خیر را بنما . بعد دستش را از گوشهایش بر می داشت اگر در ابتدا مردی صحبت می کرد و صدایش را می شنید می گفتند فرزند پسر می شود و اگر یک زن صحبت می کرد حتما دختر می شود!  امروزه با پیشرفت ما انسانها در تمام زمینه ها این اتفاقات کمتر می افتد یا اصلاً نمی افتد . اینها گوشه هایی از آداب و رسوم اهالی خونگرم و با صفای شهرستان شفت و مردمان تالش و گیلک زبان این مناطق بود و امسال هم که این شب با ایام محرم و با نام زیبای حضرت امام حسین (ع ) مصادف شده است مسلما مردم عزیز ما سعی می کنند با رعایت تمام اصول و با احترام گذاشتن به ائمه این شب را هر چه بهتر برای خود و خانواده محترمشان برگزار کنند . وزمستانی توام با نعمات الهی و خیر و برکت پیش رو داشته باشیم انشاا

————————

۱– یلدا معادلی برای « چله » است . این واژه برگرفته از واژهٔ سریانی ܝܠܕܐ به معنای «زایش» و «تولد» است.ابوریحان بیرونی از این جشن با نام «میلاد اکبر» نام برده و منظور از آن را «میلاد خورشید» دانسته‌است. در آثارالباقیه بیرونی، ص ۲۵۵، از روز اول دی ماه، با عنوان «خور» نیز یاد شده‌است و در قانون مسعودی نسخه موزه بریتانیا در لندن، «خُره روز» ثبت شده، اگرچه در برخی منابع دیگر «خرم روز» نامیده شده است

چلّه، دو موقعیت گاه‌شمارانه در طول یک سال خورشیدی با کارکردهای فرهنگ عامه، یکی در آغاز تابستان (تیرماه) و دیگری در آغاز زمستان (دی ماه)، هریک متشکل از دو بخش بزرگ (چهل روز) و کوچک (بیست روز) است. واژه چلّه برگرفته از چهل (معین، ذیل واژه) و مخفف «چهله» و صرفاً نشان‌دهنده گذشت یک دوره زمانی معین (و نه الزاماً چهل روزه) است ( تالش شناسی).

Print Friendly, PDF & Email

درباره ی مدیر

یک دیدگاه

  1. بسیار زیبا بود خانم حبیب نژاد
    همشهرى خوب ما

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

کد امنیتی را وارد کنید *